Кинигэ – тыыннаах өйдөбүл!

Россия аһы-үөлү хааччыйар комплексын бочуоттаах үлэһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин гражданскай сулууспатын туйгуна, өрөспүүбүлүкэ тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна, Саха автономнай сэбиэскэй сойуус IX-с ыҥырыылаах Үрдүкү сэбиэтин дьокутаата, Өлүөхүмэ улууһун бочуоттаах олохтооҕо Мира Гаврииловна Сидорова үтүө  мөссүөнүн үйэлэргэ хаалларар сыаллаах, кини олоҕун-дьаһаҕын дьон-сэргэ киэҥник билэрэр сыалтан, үлэлээбит-хамсаабыт сиригэр, Тыа хаһаайыстыбатын министиэрсибэтин аактабай саалыгар, киниэхэ анаммыт ахтыы кинигэни биһиги,оҕолоро-сиэннэрэ, сүрэхтээтибит. Элбэх дьон-сэргэ тоҕуоруһа мустан күн сирин көрбүт кинигэ тула кэпсэтии, санаа атастаһыыта олус истиҥник, үрдүк тэрээһиннээхтик, биир тыынынан барда диэн кыттааччылар санааларын үллэһиннилэр. Хас биирдии тыл этээччи, долгутуулаах көрсүһүү кыттыылааҕа, убаастыыр эдьиийбит, биһиэхэ ийэлээх-аҕабытын солбуйбут киһибит, таптыыр эбээбит олорон ааспыт олоҕо дьоҥҥо-сэргэҕэ, кэлэр көлүөнэҕэ  холобур буолуон сөптөөҕүн  туһунан тус кулгаахпытынан истэн улаханнык долгуйдубут уонна инники өттүгэр киэҥ араҥаҕа таһаарыахха наадалаах эбит диэн ыалдьыттарбытын кытта биир санааҕа кэллибит.  Мустуу кыттаачылара үгүс өртө биһиги эдьиийбит, эбээбит олорбут олоҕун туһунан аҥардас  бу ахтыы кинигэннэн муҥурдаммакка, өссө да атын ньымаларынан тарҕаныан сөбүн туһунан араас этиилэри киллэрдилэр. Ону биһиги, чугас дьоно, ити этиилэри үөрэтэн көрүөххэ сөбүн этиннибит уонна сөптөөх үлэни ыытыахпыт диэн мэктиэ тылбытын тириэртибит. Аныгы үйэҕэ дьоруойу  ыраах сиртэн көрдөөбөккө, тус бэйэбит ортобутугар сылдьар  дьон баарын умнумуохха наадатын туһунан ахтан аастыбыт уонна ити хайысхаҕа анал үлэ барыан наадалааҕын уонна салҕыы ыччаты кытта үлэ ыытыллара буоллар диэн санааҕа олохтонно.

          Биһиги эдьиийбит 15 саастаах сылдьан  ийэлээх-аҕабыт эмискэ суох буолбуттарын кэннэ 6 бииргэ төрөөбүтэрин, быраатын, балтыларын, бэйэтин илиитигэр ылбыта. Баара-суоҕа оскуола саастаах оҕо бу олох ыараханын хайдах тулуйбута буолла диэн кыттааччылар бары да сөҕөн-махтайан тыл эттилэр, санааларын үллэһиннилэр. Билигин оччотооҕу олох охсуутуттан эдьиийбит дьарамай санныгар сүктэриллибит ыар олоҕу хайдах тулуйбутун ааһан, балыстарын, быраатын атахтарыгар туруораары төһөлөөх элбэх ыарахаттары көрсүбүтүн саныырга санаа тиийбэт, сөҕөргө өй-санаа тутахсыйар курдук. Маннык көстүү олоххо олох сэдэх буолуохтаах. Эдьиийбит барахсан ити дьоруойдуу ылыммыт кытаанах санаата урукку архыыбынай докумуоҥҥа барыта саас сааһынан тиһиллэ сылдьар эбит, «Суруллубут суоруллубат», «архыыбынай дьыала мэктиэ» буолалларын ким да мөккүспэт. Кинигэҕэ тиһиллибит араас хабааннаах архыыбынай докумуоннар, ол кэмнээҕи хаһыакка суруллубут ыстатыйалар, бэчээккэ тахсыбыт чахчылар эдьиийбит олоҕун кырдьыктаахтык кэрэһэлииллэр, олоххо дьиҥ чахчы буолбут түгэни дакаастыыллар. Эдьиийбит  барахсан төһө да  ыраах сырыттар, интернакка бэйэ-бэйэбитин көрсөрбүтүн, ийэлээх аҕабыт ааттарын түһэн биэрбэт гына кыһаллан үчүгэйдик үөрэниэхтээхпитин, бэрээдэктээх буоларга ииппитэ-такайбыта. Бары оскуолаҕа үөрэнэр кэммитигэр бастыҥ үөрэнээччилэр этибит, актыыбынай обшественницалар буоларбыт, бэйэ-бэйэбитин көрсөн улааппыппыт, кэлин бары  үөрэхтэммиппит – бу ийэбитигэр тэҥнээх эдьиийбит, ийэбит, эбээбит Мира Гаврииловна Сидорова үтүөтэ-өҥөтө. Мира Гаврииловна бу Орто дойдуга киһиэхэ кэпсэнэр гына олоҕу олорон ааста. Кини киэҥ-холку, сахалыы өйдөөх, алтыһар дьонун сомоҕолуур, ыйар-кэрдэр сүбэһиппит этэ. Киниэхэ тэҥнэһэр саха дьахтара элбэҕэ суох…” диэн эдьиийбит биир үөлээннээҕэ суруйбутун кинигэ сүрэхтэниитин кыттаачылара бары биир санааннан ылымматтара,.

            Эдьиийбит, эбээбит барахсан олоҕо үрдүк ситиһиилэрдээх, кыра оҕо сааһыттан үлэҕэ эриллэн — мускуллан, оскуола сааһыттан элбэх оҕолоох ийэ оруолун чиэстээхтик толорон, бэйэтэ хас эмэ үөрэҕи  баһылаан, араас таһымнаах үлэлэргэ үлэлээн, норуот дьокутаатын үрдүк аатын сүгэн, элбэх доҕоттордонон, бу орто олоххо бэйэтин үтүө аатын ааттатардыы олорон аастаҕа. Биир киһи тус олоҕо буолбакка, бүтүн ол кэминээҕи общество олоҕо, судаарыстыба хайдах дьаһанан олорбута  кинигэҕэ историческай экскурс курдук көһүннэ. Мираны билбэт даҕаны киһи кинигэни сонурҕаан аахтаҕына история биир чахчылаах түгэнэ аһаҕастык анализтаммыт

Кыттааччылар санааларыттан аҕыннахха: “….кинигэ иккис бэлиэтэ, биллэн турар, тас көстүүтэ, оформлениета барыта чаҕылхай үрдүк таһымнаахтык оҥоһуллуута. Идеята, хаартыскалара, кумааҕыта, уопсай цветотональноһа барыта идеальнайдык,  Мира Гаврииловна бэйэтин обраһыгар сөрү-сөп буолбут”.

“ Книга произвела на меня огромное впечатление, с какой неизмеримой глубокой любовью и уважением она составлена! Спасибо за ваши чувства и память о таком светлом человеке с большой буквы Мире Гаврииловне.

 “Вам можно по-хорошему завидовать, что в вашей судьбе была Мира Гаврииловна, благодаря которой семья не растворилась, а стала крепким оплотом для будущего. Мира Гаврииловна святая, отдала всю себя без остатка своим родным, дорогим сердцу людям, работе, коллегам, жителям родного села, района, республики.  Она из той плеяды людей,которые смогли преодолеть трудности, несмотря ни на что. Память о ней жива в нас, а в этой книге- навсегда!”.

Үөһэ этиллибитин курдук, кинигэ сүрэхтэниитигэр элбэх архыыбынай докумуоннар, урукку хаһыаттарга кинигэ дьоруойа  Мира Гаврииловна Сидорова туһунан тахсыбыт ыстатыйалара, үлэтин түмүгүн көрдөрүүтүнэн араас хабааннаах  наҕараадалар уонна Өлүөхүмэ улууһун, Өрөспүүбүлүкэ тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтин иһинэн тэриллибит хамыһыыйалар үлэлээбит түмүктэринэн ылыныллыбыт докумуоннар, быыстапка тэриллиитэ — ол барыта тэрээһини киэргэттэ,  ис хоһоонун дириҥэтэн биэрдэ.

Түгэнинэн туһанан күндү киһибит, тапталлаах эдьиийбит, эбээбит Мира Гаврииловна Сидорова туһунан тахсыбыт ахтыы кинигэтэ күн сирин көрөрүгэр күүс-көмө, сүбэ-ама буолбут дьоммутугар-сэргэбитигэр, табаарыстарыгар, кэллиэгэлэригэр, кэлэн кыттыспыт ыалдьыттарбытыгар ис сүрэхпититтэн махтанан туран туох баар үчүгэйи, кытаанах доруобуйаны, дьоллоох олоҕу баҕарабыт. Этэҥҥэ буолуҥ диэн алҕыыбыт.

Маннык үчүгэй ис хоһоонноох, үрдүк таһымнаах тэрээһин буоларыгар өйөөбүт салайааччыларга Александров Артем Александровичка, СӨ Тыатын хаһаайыстыбатын миниистиригэр, Харбин Николай Николевичка, Антонов Афанасий Петровичка, Өлүөхүмэ улууһун салайааччыларыгар, ис сүрэхпититтэн махтанабыт.

 Дьиэ кэргэн аатыттан Елизавета Сидорова, С.Н.Донской-II  аатынан Үөрэҕи сайыннарар уонна идэ таһымын үрдэтэр институт старшай преподавателэ