Дыгын оонньууларыгар буолбут сааттаах түбэлтэ кымньыылаата…

Спортивнай суруналыыстыка күнүнэн биир идэлээх доҕотторбун эҕэрдэлиибин!

Үйэ чиэппэрэ бу идэҕэ үлэлээбитим тухары, бырааһынньыкпыт кэлэр кэмигэр наар улахан спортивнай тэрээһиннэргэ – “Азия оҕолоро”, Манчаары уонна СР норуоттарын ооньууларыгар, о.д.а. үлэлии сылдьар буоларбыт. 2013 эҥин сылга дылы ол күрэхтэһиилэр кэмнэригэр спортивнай салалта мунньан эҕэрдэлиирэ, наҕараада туттараллара санаабытын көтөҕөрө. Онтон бу уонтан тахса кэнники сылларга ол да умнулунна. Итинник суруналыыстар оруолларын, кинилэр үлэлэрин намтатыы, күөмчүлээһин сылтан сыл дириҥээн иһэр.
Маны тоҕо бырааһынньык саҕана эмиэ ыатаран кэллэ диэн сөҕүөххүт. Мин санаабар, идэтийбит күннэргэ биһиги аҥардастыы үөрээри-көтөөрү, урукку улугуруу сылларыгар курдук мустан чалбараҥ тэрийэн аһаары-сиэри эрэ буолбакка, бастатан туран үлэбит туһунан кэпсэтэн, бастыҥнар уопуттарын үллэстэн, баар итэҕэстэрбитин аһаҕастык этэн, ону туоратары сүбэлэһиэхтээх, инникини торумнуохтаах тустаахпыт. Манна сүрүн тэрийэр дьаһалы биһиги үлэлиир тэрилтэлэрбит, физкултуура уонна успуорт министиэристибэтэ, СР сурулаалыыстарын Сойууһа ылыахтааҕа. Ону баара, эппитим курдук, кэнники кэмҥэ ол туһунан умнулунна. Суруналыыстары аҥардастыы “үтүө дьаһаллары” хайгыырга, кыайыылары арбыырга эрэ аналлаах хамначчыт курдук көрөр буолбуттара кистэл буолбатах.

Маннык ис хоһоонноох суругу суруйуохпун баҕарбытым ыраатта да, илиим тиийбэккэ сылдьыбыта. Ону бу аҕыйах хонуктааҕыта Дыгын оонньууларыгар буолбут сааттаах түбэлтэ кымньыылаата. Саха норуота үксэ сөбүлүү көрөр, дьиҥ саха ньургун уолаттара түһүлгэҕэ киирэн киирсэллэрин сылы быһа күүтэн, сыралҕан күн уотуттан чаҕыйбакка, Туймаада улуу Ыһыаҕын араас эгэлгэ тэрээһиннэригэр аралдьыйбакка икки күнү быһа Үс Хатыҥҥа олорон (туран) Саха сирин успуорду сэҥээрээччилэригэр сонуну сойуппакка тиэрдээри үлэлээн тахсабыт. Ону биһиги салайааччыларбыт сылтан сыл харгыстыыллара күүһүрэн иһэр. Ол курдук, оонньуу кэмигэр “Улус-Медиа” диэн Саха сирин 34 улууһун ааҕааччыларыгар сонуннары тиэрдэр интэриниэт таһаарыы сүрүн эрэдээктэрин солбуйааччы, сүрэҕин баҕатынан хаһыс да сылын бу күрэхтэһиини сырдатыыга үлэлии сылдьар Зинаида Григорьеваны күрэхтэһии бас судьуйата Иван Иванович Горохов кэлэн үүрэн таһаарда. Бу суруналыыс үлэтин толорор кэмигэр кини быраабын күөмчүлээһин, быһаччы эбээһинэһин толорорун харгыстааһын курдук ааҕыллыан сөп. Кыбыстыылаах дьайыытын, бэчээт үлэһитигэр сэнэбиллээхтик сыһыаннаспытын иһин И.И.Горохов суруналыыстан эр киһилии көнөтүк бырастыы гыннарыах кэриҥнээх. Ол эрэн, кини дьайыыта бэйэтин куһаҕан кэмэлдьититтэн буолбатаҕын, үөһэттэн дьаһал содула буоларын өйдүүбүн. Суруналыыстарга маннык сыһыан ордук кэнники сылларга сытыырхайда – Дьокуускай куорат успуорка салаатын Эдуард Васильевич Ефимов салайар буолуоҕуттан. Тэрийээччилэр аҕыйах ахсааннаах үрдүк сололоохтор күрэхтэһиини кимиэхэ да мэһэйдэппэккэ көрөллөрүн – кинилэр иннилэригэр суруналыыстар элэҥнээбэттэрин туһугар биһигини күрэх түһүлгэтиттэн ыраах кыйдаан кэбистилэр. Ууну кытта оҕону тоҕон кэбистилэр. Дыгын оонньуутун сүрүн кыттааччылара – дэгит күрэсчиттэрбит хайдах киирсэллэрин, хапсыһыыга бэлэмнэнэллэрин, кыайан өрөгөйдүүллэрин, хотторон хомойоллорун 40-50 миэтэрэттэн түһэрэн толору көрдөрбөккүн… Инньэ гынан, хомойуох иһин, үгүс элбэх чаҕылхай көстүүлэр, түгэннэр хаартыскаҕа хатаммакка хааллылар.
Оонньууга аккредитацияны улахан эрэйинэн, хас да сиринэн сырсан, күүтэн-ааттаһан ылабыт. Урут бэйджикка суруналыыс аата-суола, ханнык иһитиннэрэр-биллэрэр тэрилтэттэн сылдьара хаартыскатынан бигэргэнэрэ. Онтон кэнники сылларга туох да тустаах бэлиэтэ – аата, хаартыската – суох бэйджигы биэрэллэр. Мин санаабар, бу улахан буккууру, айдааны таһаарар. Үгүс элбэх төлөпүөн туппут, ханнык да иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэҕэ үлэлээбэт дьон (ордук хото кэрэ аҥаардарбыт) баалларын, быйыл суруналыыстарга диэн анаан туруорбут түрүбүүнэлэрин бүтүннүү баһылаан олороллоругар тэрийээччилэр кыһаллыбатылар. Ити түмүгэр Дыгын оонньуутун түһүлгэтигэр уонунан идэлээх сырдатааччы үтүрүллэн хаалла. Мин, холобур, Дыгын оонньуутугар 2001 сыллаахтан көтүппэккэ хаартыскаҕа түһэрэн, араас таһаарыыларга нууччалыы-сахалыы сырдатан кэллим. Өссө 2009 сылтан кэргэним Надежда кыттыһан, эмиэ тэбис-тэҥҥэ үлэлэстэ. Биһигини бу үлэбитигэр ким да сорудахтаабат, хамнас төлөөбөт. Хата, төттөрүтүн, сыл аайы үлэлээн “абыранаары” аккредитация ылабыт да, ол биһиэхэ туох да уһулуччу быраабы биэрбэтэ. Дьиҥэр, сылтан сыл Дыгын оонньууларын дьаныһан туран түһэрэр, устар, суруйар идэлээх суруналыыстары тарбахпытынан ааҕыахха сөп, киһи барыта билэр. Хомойуох иһин, ол учуоттаммат.
Ааспыт сылга мин сүүрбэттэн тахса сыл Туймаада ыһыаҕын, Дыгын оонньууларын түһэрбит хаартыскаларбын бэйэм баҕа санаабынан Эдуард Ефимовка илдьэн биэрбитим. Буор-босхо, арай инники үлэбэр сыаллаан, миэхэ 10 тыһ. солк. суумалаах икки хард диискэтэ ылан биэриҥ диэн көрдөспүтүм. Онтум бүтүн сыл устата куорат успуордун салалтатыгар кыайтарбата. Тоҕо сатамматый, Туймаада ыһыаҕын, Дыгын оонньуутун тэрийэр уонунан мөлүйүөннээх симиэтэҕэ анал устуорукаҕа көрөн, суруналыыстар, фотографтар үлэлэрин хааччыйарга, толору көмүскэллээх бэйджик оҥорорго, сырдатар дьону саатар иһэр уунан күндүлүүргэ быыкаа үбү аныыр?
Мантан инньэ үлэҕин туһааннаах дьон сыаналаабат буоллахтарына, үүрүллэ-үүрүллэ үлэлиир баҕа суох. Дьэ бу маннык төрүт да үөрүүтэ-көтүүтэ суох санаалар үөскүүллэр, Успуорт суруналыыстарын күнүгэр…
Дыгын оонньуутугар тус санааларым туһунан туспа суруйуоҕум.

P.S. Бу суруйуубун успуорт салалтатыгар аһаҕас сурук быһыытынан ааҕан, тустаах салайааччылартан – СӨ физкултуураҕа уонна успуорка министиэристибэтиттэн, Дьокуускай к. дьаһалтатын успуорка салаатыттан хоруй кэтэһэ хаалабын.