Айар 100 сыллаах үбүлүөйдээх ыһыа5а ыһылынна!

«АЙАР» 100 СЫЛЛААХ ҮБҮЛҮӨЙДЭЭХ ЫҺЫАҔА!

Сахабыт сиригэр салаллан кэлбит унаар күөх кырыстаах, уйгу-быйаҥ тыыннаах самаан сайыммыт оройугар, от ыйын 1 күнүгэр, Төрүт бэчээт күнүгэр, национальнай кыһа 100 сылыгар аналлаах үбүлүөйдээх ыһыах ыһылынна!

Үгэс быһыытынан, үөһээ айыылары кытта ситимниир дьоһун сэргэни кыһабыт кууһунан атыытын ыскылаатыгар, атыы-тутуу киинигэр, туох баар үлэһиттэрбит, суруйааччыларбыт, худуоһунньуктарбыт, үлэлэһэр дьоннорбут көлөһүннэрэ тиллэр сиригэр туруордубут. Сэргэни талааннаах уус Софрон Кокорев ураннык, тупсаҕайдык оҥордо, туруоруу сиэрин-туомун төрүт култуураны дириҥник билэр, норуокка тарҕатааччы, ыччакка уһуйар ытык киһи, алгысчыт Афанасий Федоров ыытта уонна бу ытык сири норуот эмчитэ, арчыһыт, көрбүөччү Матрена Григорьева-Чугдаара Хотун алҕаата.

Тойон сэргэни туруоруу кэнниттэн, Улуу Туймаада дьоллоох туонатыгар ыһыах долгуйар оһуохайынан саҕаланна. Түһүлгэги төрүттээтилэр далбар хотуттар маҥнайгы уонна соҕотох Аар дархан этээччи Розалия Тихонова уонна киниэхэ кынат буолбут Дархан оһуохайдьыт Тамара Дмитриева. Үгэһи тутуһан аал уоту аһатан, алгыс сиэрин-туомун алгысчыт Борис Михайлов-Айылҕан толордо.  

Бу күн СӨ Ил Түмэнин бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Александр Жирков, СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Сергей Местников, СӨ Култуураҕа уонна духуобунаска миниистирэ Афанасий Ноев, норуот эмчитэ, көрбүөччү Матрена Григорьева-Чугдаара Хотун, уопсастыбалаах аахсыйа Дириэктэрдэр сэбиэттэрин чилиэнэ Ольга Горчакова, Саха сирин суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлэ Наталья Харлампьева, кинигэ кыһатыгар үтүө суобастаахтык үлэлээбит ытык-мааны бэтэрээннэрбит, бииргэ үлэлэһэр суруйааччылар, доҕоттор  үөрүүнү үллэстэ, саҥа ситиһиилэри истэ-билсэ, эҕэрдэлии кэлэн кыттыыны ыллылар.

Тэрээһин иитинэн, ыҥырыыны ылынан үөрүүлэрин үллэстэ кэлбит ыһыах күндү-мааны ыалдьыттарыгар «Национальнай кинигэни таһаарыыга улахан үтүөлэрин иһин», «Национальнай кинигэ сайдыытыгар кылаатын иһин» үбүлүөйдээх бэлиэлэри кыһа салайааччыта Август Егоров туттарда.

Ыһыах күнүгэр элбэх истиҥ тыллар тылыннылар, төрөөбүт тыл, литэрэтиирэ уонна төрүт тыл, култуурата, кинигэ кыһата сайдарын туһугар сүбэ-ама, эҕэрдэ этилиннэ. Ытык-мааны бэтэрээннэр үлэлээбит сылларын ахтан-санаан аастылар, кыһа билиҥҥи үлэһиттэригэр ситиһиини, айа-тута туралларын баҕардылар!

СӨ Ил Түмэнин бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччыта Александр Жирков: ««Айар» кыһа Саха сиригэр эрэ буолбакка, бүтүн Арассыыйаҕа, дойдубут тас да өттүгэр бэйэтин аатын иһитиннэрэр, үлэтинэн үгүстэри сөхтөрөр кыахтаах. Бу билигин Арассыыйаҕа ыытылла турар национальнай бэчээт бэлиитикэтигэр «Айар» бэйэтин тылын этэр даҕаны, туруорсар даҕаны кыахтаах тэрилтэҕэ кубулуйда. Ити ыалтан уларсык ылыллыбат, бэйэҕит ситистигит, онон эһигини эҕэрдэлиибин!» – диэн эттэ.

СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы үрдүк сыанабылын биллэрдэ: Сергей Местников: «Биһиги төрүт култуурабытын, тылбытын-өспүтүн, сурукпутун-бичикпитин тарҕатар тэрилтэбит 100 сыл устата сүҥкэн суолталаах үлэни ыытан кэллэ. 100 сыл анараа өттүгэр быһаарыы ылыныллан биһиги Саха сирин норуоттара, омук быһыытынан суруктаах-бичиктээх, национальнай литературалаах, уус-уран айымньылардаах дьон буолан кэллибит. Билигин дойду, аан дойду үрдүнэн кинигэ, хаһыат тахсыыта аҕыйаата, информацияны куйаар ситимигэр таһаарар күннэр-дьыллар үөскээн тураллар. Онно туора турбакка саҥа көрүүлэри киллэрэр, ньымалары олохтуур  кинигэ кыһата эһиги буолаҕыт. «Айар» кинигэ кыһата бигэ туруктаах тэрилтэ буолар» – диэн бэлиэтээтэ.

СӨ Култуураҕа уонна духуобунаска миниистирэ Афанасий Ноев кыһа үлэтин үрдүктүк сыаналаата: «Биһиги өрөспүүбүлүкэбит Арассыыйаҕа саамай ааҕар эрэгийиэн буолбута эһиги үлэҕит түмүгэ буолар диэн саныыбын. Эһиги Аан дойдуга саха тыла, философията, итэҕэлэ, Саха сирин норуоттара бу хотугу сири баһылаан олорорун биллэрэр бэстибээллэргэ сахалыы тылынан тахсыбыт кинигэ эрэ буолбакка, саха суруйааччыларын, литератордарын, суруналыыстарын, саха дьонун атын омук тылыгар тахсар биһирэбил ылалларыгар уонна тарҕаналларыгар бу сүҥкэн улахан суолталаах. Биһиги суруйааччыларбыт айымньыларын атын омук тылынан ааҕаллара – бу биһиги киэн туттуубут».

Бүгүҥҥү «Айар» кинигэ кыһатын кэлэктиибэ Саха сиригэр эрэ буолбакка, Арассыыйа Ийэ хотуну нөҥүөлээн аан дойдуга тиийэ биллэр-көстөр үлэлээҕин бука бары билэ-көрө, истэ-сэргэҕэлии сылдьабыт. Кинилэр таһаарар кинигэлэрэ, араас бородууксуйалара дьон-сэргэ, идэлээх дьон сэҥээриитин ылар, араас быыстапкаларга биһирэнэр. Бу үлэлэрэ сыаналанан, министэристибэлэр, ведомстволар түһэрбит наҕараадалара туттарылыннылар. 

• Кинигэ таһаарыытыгар дьоһун үлэлэрин иһин уонна Национальнай бэчээт күнүнэн, ону тэҥэ  кыһа 100 сылынан «Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна» бэлиэ туттарылынна кыһа юриһыгар Лена Поповаҕа;
• Өр кэмнээх таһаарыылаах үлэлэрин иһин уонна «Айар» кыһа 100 сылынан Ил Түмэн бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Александр Николаевич Жирков Махтал суругунан наҕараадаланнылар: Акулина Стручковаҕа, Нина Давыдоваҕа, Лена Поповаҕа;
• СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Местников Сергей Васильевич Махтал суруга туттарылынна: Петр Заболоцкайга, Иван Николаевка, Василий Шелковниковка;
• СӨ Култуураҕа уонна духуобунаска министиэристибэтин Бочуоттаах Грамоталара туттарылынна: Карина Постниковаҕа, Алена Ефимоваҕа;
• Кинигэ таһаарыытыгар уонна национальнай литература сайдыытыгар таһаарыылаах үлэлэрин иһин Ил Түмэн Култуураҕа уонна иһитиннэрэр-көрдөрөр тиһиктэргэ сис кэмитиэтин Бочуоттаах грамотатынан наҕараадаланнылар: Алина Бурцеваҕа, Сардана Тимофееваҕа;
• Россия кинигэ таһаарааччыларын ассоциациятын бырабылыанньатын Бочуоттаах Грамотатынан наҕараадаланнылар: Ирина Жалиловаҕа, Мария Сымараковаҕа, Зоя Габышеваҕа, Иннокентий Куличкиҥҥа;
• СӨ Инновацияҕа, сыыппара сайдыытыгар уонна инфокоммуникационнай технологияҕа министиэристибэтин Махтала туттарылынна: Розалия Олесоваҕа;
• СӨ Урбааҥҥа, атыыга-эргиэҥҥэ уонна туризмҥа министиэристибэтин Грамотатынан наҕараадаланна уонна Махтал суруга туттарылынна: Наталья Захароваҕа, Мария Ивановаҕа, Надежда Ивановаҕа;
• СӨ Атыыга промышленнай палаататын Махтала туттарылынна: Алина Старостинаҕа;
• СӨ тырааныспарга уонна суол хаһаайыстыбатыгар министиэристибэтин Махтала туттарылынна: Гавриил Лазаревка;
• СӨ култуура үлэһиттэрин профсойууһун Бочуоттаах грамотатынан наҕараадаланнылар уонна Махтал суруга туттарылынна: Гаврил Олесовка, Валентина Кылаеваҕа;
• Саха сирин худуоһунньуктарын сойууһун махтала туттарылынна: Дмитрий Мухиҥҥа;
• Кыһа Добун суругунан бэлиэтэннилэр: Карина Оконешникова, Сардаана Томская, Денис Васильев.

Уонна үгэс быһыытынан, бу бэлиэ күҥҥэ кыһа үлэһиттэрэ араас күрэстэри ыытан, элбэх үчүгэй бириистэри туттардылар. Оонньуулар, күрэхтэһиилэр дьону сэргэхситтилэр, кэпсэтии тэнийдэ. Кыһа эрчимнээх үлэһиттэрэ ыалдьыттары эҕэрдэ нүөмэрдэри анаатылар, бэйэлэрин дьоҕурдарын көрдөрдүлэр. Маны таһынан, А.Е. Кулаковскай аатынан Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтин «КҮН» үҥкүү бөлөҕө кэлэн, дьону-сэргэни үҥкүүнэн эҕэрдэлээтэ, ыһыахха өссө да кэрэни эбэн биэрдэ. Ону таһынан үлэһиттэр быыстарыгар спорт күрэхтэрин ыытан, чэгиэн туругу көҕүлээтилэр.

Бу күн үгүс ытык дьон, төрөөбүт тылбыт, култуурабыт кэскилин туһугар үлэлээбит, үлэлиир дьон түмсүүлэрэ буолла. «Айар» кыһа – 100 сыл тухары сахабыт норуотун тылын-өһүн, үөрэҕин-билиитэрин, култууратын сайдыытыгар сүҥкэн кылаатын киллэрдэ уонна кэлэр да кэмҥэ бу үтүө үлэни салалта өйөбүлүнэн салгыы туруоҕа. Уйгу-быйаҥ тосхуйдун, чэгиэн-чэбдик буолуҥ! Саҥа ситиһиилэр кэлэ турдуннар! Барыгытыгар махтал!