КуйааҺы араастаан ааттааһын

Итии, куньаас кэми өбүгэлэрбит бэркэ диэн арааран, наардаан ааттыыллара. Саха — бытархан да тымныыны тулуйар, уот куйааһы да уйар чиргэл, чиҥ омук.

Дьэ, эрэ, көрүөххэ, төрүттэрбит итии, сылаас күннэри хайдах ааттыылларын.

1. Буһурук куйаас — чараас, чэпчэкитик устар ньалака былыттаах, чаҕылхай күнэ суох куйаас. Олус итии буолар. Тыала биллэр-биллибэт.

2. Бүтэй куньаас — былыттаах эрээри итии. Сиккиэр тыал аргыстаныан сөп.

3. Күрүлгэн куйаас — аһара итии кэм.

4. Бөтүрүөп куйааһа — сайыҥҥы муҥутуур куйаас. От ыйын 10-15 күннэригэр сатыылыыр куньаас.

5. Уот куйаас — сайыҥҥы олус итии күн.

6. Сиикэй эт буһар куйааһа — тыала суох, ынырык итии.

7. Сыралҕан — итии,  чаҕылыччы тыгар, уотунан сырайар күннээх.

8. Өҥүрүк куйаас — сайыҥҥы улахан итии кэм.

9. Сымыыт буһар куйааһа — кумахха чараастык көмүллүбүт сымыыт бөлөнүйэр итиитэ.

10. Сырылас куйаас (сыралҕан) — Бөтүрүөп куньааҺын кэриэтэ итии. Сыралҕаннаах, төлөн курдук суойар күннээх.

«Саха тылын быһаарыылаах тылдьытыгар», «Саха тылын диалектологическай тылдьытыгар», Э.К. Пекарскай «Толковый словарь якутского языка» тылдьытыгар итини таһынан өссө куньааска сыһыаннаах 38 тыл баар. Олору эридьиэстиири эдэр чинчийээччилэргэ хаалларабын.

 Акыйаан «Эль Ниньо» итии сүүрээнин уонна глобальнай итийии сабыдыалларынан өрөспүүбүлүкэбитигэр итии +40°С таҕыстаҕына, куньааҺы бэлиэтиир саҥа тыллар (неологизмнар) үөскүөхтэрин сөп.

Ыһыах үчүгэй тэрээһиннээх — Туймаада ыһыаҕа суолтатын сүтэрбит…

Сарыал ЖИРКОВ

Фото: Саргылана БАРАХОВА – ЫМЫЫ