ААР АЙЫЫ ИТЭҔЭЛЭ

6. Итэҕэлгэ сыыһалар киирэллэрэ тоҕо кутталлааҕый? Итэҕэл боппуруоһугар сыыһа үөрэтиилэр, этиилэр, суруйуулар киириилэрэ олус улахан кутталлаах. Хас биирдии итэҕэл туһунан суруйар, этэр, үөрэтэр киһи бэйэтэ таһаарбыт сыыһаларын билинэн, көннөрөн иһиэхтээх. Итэҕэли сөргүтэн, чөлүгэр түһэрэн киллэрии — уһун кэмнээх үлэ. Саха итэҕэлэ ханна да чопчу суруллан хаалбатах. Барыта онтон-мантан, хомуйуу фольклору, номохтору, аҕыйах киһи, ол […]

5. Итэҕэл сиэрин-туомун, алгыһы кимнээх ыытыахтаахтарый? Итэҕэл сиэрин-туомун уонна алгыһы ыытар киһи уһун кэмнээх үөрэҕи, бэлэмнэниини барбыт, айылҕаттан дьиҥ дьоҕурдаах киһи буолуохтаах. Итэҕэл сиэрин-туомун, алгыһын кытта арчылааһын ыытыллар, ол аата ыраастааһын, алҕааһын. Алгыһы, итэҕэл сиэрин-туомун, арчылааһыны ыытыыны сүрүн салайааччынан, толорооччунан Айыы ойууна буолар. Киниэхэ көмөлөһөр, сороҕор маннык сиэри-туому ыытар дьонунан Алгысчыт уонна Арчыһыт […]

4. Айыы алгыстара Дьону үөрэтиигэ, Айыы суолугар аҕалыыга, кинилэргэ баар дьайы, кырыыһы, сэти тэйитэргэ Айыы алгыстара диэн быыһыыр, көмүскүүр сиэри-туому ыытыы наада. Айыы алгыстара бу туспа улахан сиэр-туом буолар. Алгыстар тус-туһунан хас да туһаайыыга арахсаллар. Холобур: — эмтиир-томтуур алгыстар, — дьайы, аньыыны ыраастыыр алгыстар, — кырыыһы, сэти тэйитэр алгыстар, — оҕону […]

3. Хайдах үҥүллэрий? Айыы доммнорун туһунан Үөһээ Мэндэл Халлаан хотугулуу- илин өттүттэн соҕуруулуу илинигэр диэри Аар Айыылар бааллар. Кинилэргэ ити туһаайыыларга хайыһан үҥүллэр. Үҥээччи сиргэ олбоххо олоруон, тобуктуон сөп эбэтэр букатын атаҕар туран эрэн үҥүөхтээх. Үҥэригэр хас Аар Айыы ахсын сиргэ тиийэ тоҥхойуохтаах. Улахан Үҥүү Айыы ойуунун эбэтэр Алгысчыт салалталарынан ыытыллыахтаах. Маннык улахан анал […]

2. Айыы киһитэ. Айыы аймаҕа. Аар Айыылары итэҕэйээччи, кинилэргэ үҥээччи- сүктээччи Айыы киһитэ дэнэр. Айыы киһитэ Орто Дойду долгуйбакка бүтүн турарын, Ийэ Айылҕа тубарсыйбакка куруук бар- дьонун иитэ-аһата олорорун иһин үҥэр-сүктэр. Аар Айыы итэҕэлин быһыытынан, Орто Дойду олохтооҕо төһө кыалларынан устар ууну долгуппакка, уу-нуһараҥы аймаабакка, оту-маһы алдьаппакка, киһиргээбэккэ, киэбирбэккэ, бэрдимсийбэккэ, дьону атаҕастаабакка, кыылы-сүөлү да […]

Аар Айыылар ханныктарый, хастарый? Аар Айыылар тустарынан барытын чуолкайдаан баран, өссө ырытан толкуйдуу сылдьан түүл түһээн турабын. Хас да сыллааҕыта саас этэ. Ол түүлбүн, туох эрэ догма да оҥорботорбун, эбэтэр мин түһээн быһааран кэбиспитим диэбэппин эрээри, кэпсиим. Түүл туһунан научнай быһаарыылары билээччилэр: «Ити түүллэриҥ бэйэҥ ис санааҕыттан тахсыбыттар, туох да итиннэ ураты суох,» — диэхтэрин […]

Аар Айыылар ханныктарый, хастарый? Биһиги, сахалар, үҥэр-сүктэр таҥараларбыт Аар Айыылар диэн ааттаналлар. Аар Айыыларга итэҕэйээччилэр Аар Айыы итэҕэйээччилэрэ эбэтэр биир тылынан Айыы дьоно дэнэллэрэ. Онон Айыы дьоно диэн итэҕэлгэ киирбит, күн аайы Аар Айыыларга үҥэр-сүктэр, кинилэри билинэр, ытыктыыр, Аар Айыы итэҕэлигэр киирэн өйдөрө-санаалара ырааһырбыт, үрдээбит, куттара-сүрдэрэ чэгиэрбит дьону ааттыыллар. Айыы киһитэ куһаҕаны утары охсуһааччы буолуохтаах. […]

Аар Айыы итэҕэлэ киһини сөптөөхтүк сылдьарга, олорорго, айылҕаҕа сөптөөх сыһыаннаах буоларга үөрэтэр. Киһи иннигэр айылҕа аналын толоруу ирдэбиллэрин туруорар. Элбэх бобуулар баалларын өйдөтөр. Бары сыыһаларга аньыы-хара, сэт-сэлээн ааҕылларын, дьай кэлэрин, кут-сүр киртийэрин этэр. Дьэ, итилэри барытын ырытыы уустук. Уопсайынын, умнуллубуту сөргүтэр саҥаны айан суруйардааҕар ордук уустук. Тоҕо диэтэххэ, урукку баары төһө кыалларынан уларыппакка, токуруппакка, сымыйалаабакка […]