Оройунан көрбут оҕо сааhым, сүгүрүйэр махтанар төрөппүттэрим – Алексей Павлов

АРАССЫЫЙАҔА АҔА КҮНҮНЭН!

САХА СИРИГЭР ИЙЭ КҮНҮНЭН!

            О5о саас.. Киhи олоҕун кэрэттэн кэрэ сааhа. Оҕо сааhым “Уhун” күөл кытылыгар, “Төгүрүк” алаас хатың чараңар, күөх хонуутугар күөлэhийэн ааспыта. Ааспыта киhи хараҕын чыпчылыйан ыларыныы түргэнник, аны хаhан даҕаны эргиллибэттик.

            Кып – кыра төбөҕө туох хатанан, иңэн хаалыаҕай, барытын хаар – самыыр, сиик – сиппэрэң, тыал – куус сууйан – сотон көтүтэн аастаҕа. Ол гынан баран, биир – биир сыта – олоро сыымайдаан, бэрийэн көрдөххө, киhи олоҕун устата хаhан даҕаны умнуллубат гына, кыра төбөң иhигэр араас түгэннэр син иңэн, хатанан хаалаллар эбит. Дьикти баҕайы…

            Ол түгэннэри ахтан – санаан кэллэххинэ, хайдах эрэ эн улааппатах, үөрэммэтэх, ыал буолбатах, оҕо – уруу төрөппөтөх, үлэhит буолбатах курдуккун. Куруук кыра оҕо буолан сылдьардыы сананан ылаҕын. Оннук ахтылҕаннаах буолар эбит оҕо саас. Биhиги кэрэ кэнчээри сааспыт.

            Киhини өйдүүр буолуохпутуттан, төрөппүттэрбит Ирина Герасимовна уонна Прокопий Алексеевич иитиилэринэн – такайыыларынан улааттахпыт, киhи хара буоллахпыт. Кинилэри күн аайы сарсыардаттан – киэhээңңэ дылы көрөн, кинилэрдиин күннэтэ кэпсэтэн, кинилэр илиилэриттэн аhаан, таңыннарар таңастарын кэтэн кэллэхпит.

            Төрөппүттэрбит тустарынан үтүө өйдөбүл олохпут устатын тухары умнуллубакка, саныыр санаабыт хайа эрэ муннугар сөңөн хааллаҕа. Барытын күн бэҕэhээ буолбут курдук өйдүүбүн.. Чугастык.. Сылаастык…

            Олох кыра сырыттахпына, аҕам бииргэ төрөөбүт убайыгар Хабырыылга дьукаахтаhан олорбуппут. Хабырыыл кэргэнинээн Ылдьааналыын, кэлин Маслоцех буолбут дьиэ миэстэтигэр турар дьиэҕэ олороллоро, Нина диэн миигиттэн лаппа улахан саастаах кыыстаахтара. Ол дьиэттэн, биhиги бары дьиэнэн, киинэ көрө кулуупка барарбыт. Аҕам миигин хачыма салааскаҕа (нуучча тройкаларыгар көлүнэр, дьэрэкээн моhуоннаах сыарҕаларыгар маарынныыр салааскаҕа) олордон соhон илдьэрэ. Ол баран иhэн, салааска халтарыйан, түңнэстэн сирэйбинэн тоңуу хаарга баран түhэрим. Онон хаары кытта олох кыра эрдэхпиттэн бодоруспутум – табаарыстаспытым. Ити кэмңэ бука иккилээх – үстээх буолуом.

            Оҕо сааспыттан ордук өйдөөн хаалбытым диэн буолар, киhи – аймах историятыгар аан бастакынан Юрий Гагарин космоска тахсыыта. Билигин ааҕан көрдөххө, мин оччолорго үспүн ааhан, түөртпэр сылдьар эбиппин. Түөрт муннук тимир араадьыйаҕа, космоска киhи көппүтүн туhунан этэллэрин, дьиэ иhинээҕи дьон бары истибиппит. Араадьыйаны истээт таhырдьа тахсыбыппыт, уулуссаҕа киhи бөҕө элбээбит. Дэриэбинэ дьоно үөрүүлэрин үллэстэ бука бары уулуссаҕа тахсыбыттар быhыылаах этэ. Аҕам мин аттыбар, хаңас диэки турара. Дьоннор кэлэн  аҕабын кытта кэпсэтэллэрин өйдүүбүн.

            Ити өйдөөhүнүм хайдах эрэ түүл – бит курдук. Ол гынан баран өйдүүбүн ээ. Өйдүүбүн аҕам, улахан баҕайы киhи (уңуоҕунан сүрдээх уhун киhи этэ) аттыбар турарын, дьон – сэргэ сүргэтэ көтөҕүллэн үөрэрин – көтөрүн.

            Өссө биир өйдөбүл … Уйулҕабын хамсаппыт, куһаҕан уонна үчүгэй диэни арааран өйдүүрбэр көмөлөспүт өйдөбүл. Бу эмиэ түөрт саастаахпар буолбут түбэлтэ. Оччолорго дьонум, Уйбаныап Ньукулай Борокуоппуйабыстаах диэн, аймахтарбыт дьиэлэригэр олорбуттара. Ийэлээх аҕам иккиэн табахтыыллар этэ. Ол саҕана фильтрдаах сигарета диэн суох, бөппүрүөскэни тардан бурҕаҥнаталлар. Мин хайдах эрэ наһаа ымсыыра саныыбын. Көрдөхпүнэ наһаа минньигэстик оборон соппойоллор. Арай биир сарсыарда таһырдьа тахсыбытым, дьааһык үрдүгэр, хаалаах бөппүрүөскэлэри күн уотугар куурда уурбуттар. Мин үгүһү-киэҥи толкуйдуу барбатым, биир хааны харбаан ылаат хотон диэки сүүрдүм. Дьонум учууталлар буолан ынах туппат этилэр, онон хотон иччитэх турара. Бииргэ оонньуур оҕолорбунаан хантан эрэ испиискэ булбуппут уонна дьэ хотон таһыгар сохсоллон олорон табахтаан бурҕаҥнатыы буолла. Арай ол курдук, саха тэҥэ суох сананан олордохпутуна, Мотурууна диэн дьоммор наар сылдьар дьахтар ааһан иһэн көрө түстэ. Биһиги уубутугар-хаарбытыгар киирэн, кэтэнэр эҥин диэн суох. Куһаҕаны оҥорорбутун билэбит быһыылаах, ол иһин хотон кэтэҕэр саһан олордохпут дии. Мотурууна көрөөт даҕаны: “Хайа, бу тугу гына олороҕутуй? Дьэ бэйиккэй, Сэбиэккэ этэрим буолуо, хаайыыга ыытыахтара,” — диэтэ уонна ааһа турда. Биһиги наһаа куттанныбыт. Оҕолорум үрүө-тараа сырсан хааллылар. Мин соҕотоҕун хаалан баран санаа-оноо бөҕөҕө түстүм, табахтаабытым иһин төрөппүттэрим мөҥүөхтэрэ, эбиитин Сэбиэт хаайыыга ыытыаҕа диэн. Төһө даҕаны кыра буолларбын, сатанаҥ баара, син хаайыы эҥин диэни ыраҥалыыр эбиппин. Наһаа улаханнык куттанным, санаарҕаатым, дууһам “мучаанньа” бөҕө буолла. Испэр Мотурууна Сэбиэккэ эппэтэр ханнык диэн баҕа санаалаахпын. Сэбиэт диэн мин санаабар, остуоруйаларга баар ыраахтааҕы курдук, муҥур тойон.

Мотурууна Сэбиэккэ эппит этэ, төрөппүттэрбин ыҥыра сылдьыбыттара. Ийэлээх аҕам мөхпүттэрин өйдөөбөппүн, бэйэм да санаарҕаан, мунчааран сөп буолбуппун көрдөхтөрө буолуо. Мөхпөтөхтөрө гынан баран, биири өйдөөбүтүм. Оҕо табахтыыра диэн олох сатаммат суол эбит, хаайыыга ыытыахтарын сөп диэн. Итинтэн ыла, табах диэни абааһы көрөр буолбутум. Төрөппүттэрим даҕаны, табаҕы оҕо тиийэр, көрөр сиригэр уурбат буолбуттара. Итинтэн сылтаан, оччоттон баччааҥҥа дылы табах диэни тарда иликпин. Итиннэ барытыгар Мотуруунаҕа махтал.  

            Оруобуна ити кэмнэргэ бронхиттаан ыалдьар этим. Тыыным хаайтаран, наhаа ыараханнык, нэhиилэ тыынар буолан хааларым, төрөппүттэрбин куттуурум. Оннук ыалдьыбыт оҕону ийэм, чүмэчи уотунан сырдатыллыбыт хос иhигэр, көтөҕө сылдьарын өйдүүбүн. Биирдэ аҕам миигин Бүлүү куоратыгар быраастарга көрдөрө илдьэр буолбута. Дэриэбинэбититтэн, I Күүлэттэн балай эмэ тэйиччи турар “Чачаңда” диэн аҕыйах дьиэлээх, фермалаах учаастакка сөмүлүөт түhэр быласаакката баара. “Чачаңдаҕа” диэри аҕам сыарҕалаах атынан илдьибитэ. Киэhэ хойут, хараңарбытын кэннэ дэлби кырыарбыт дьон тиийбиппит. Аҕам билэр ыалыгар хонон баран, сарсыныгар “ЯК-2” сөмүлүөтүнэн Бүлүү куоратыгар көппүппүт. Урут итинник ааттаах икки эрэ киһини ылар сөмүлүөт баара. Ити мин бастакы сөмүлүөтүнэн көтүүм этэ. Хаhан даҕаны, дьиэ үрдүттэн ураты атын үрдүккэ ытта илик оҕоҕо сүрдээх үчүгэй этэ. Хайдах эрэ, уйаара – кэйээрэ биллибэт киэң нэлэмэн халлааңңа тахсан тыыным кэңээн, ыарыыбын умнан кэбиспитим. Кырдьыга бастаан сууллан түhүөм диэн куттаммытым, ол гынан баран аттыбар аҕам баара. Аҕам баар буоллаҕына, миэхэ туох да куттал суоhаабатын сэрэйэр, билэр этим. Онон хата сөмүлүөккэ үөрэнэн, дьон көрбөтөҕүн көрбүт, сатаабатаҕын сатаабыт курдук санаммытым, сүрдээҕин астыммытым. Ити астыныым эмиэ биир умнуллубат өйдөбүл буолбут.

            Олорор дьиэбит кулууптан чугас этэ, онон төрөппүттэрбин, убайдарбын кытта киинэҕэ өрүү саппай уопсан барсабын – кэлсэбин. Онно көрбүт, сирэйин ортотугар соҕотох харахтаах циклоп туhунан уонна “Фанфан — Тюльпан” диэн киинэлэр үйэ – саас тухары умнуллубаттык өйбөр – санаабар хатанан хаалбыттар.

            Биирдэ кулуупка, элэктэриичистибэ уотун ситимин тарда кэлбит нууччалар, кэнсиэртиир буолбуттара. Олортон биирдэстэрэ кэлэн, а5абыттан бачыыңкатын уларсан барбыта. Ол киhи сирэйин билигин даҕаны чуолкайдык өйдүүбүн. Хорумматаҕа хас да хоммут быhыылааҕа, бытыга биллэр гына сирэйигэр бытыгыраан тахсыбыт этэ. Мин хайдах эрэ, ол киhини Молдаван курдук өйдөөн хаалбыппын. Нууччаҕа хара соҕус дьүhүннээҕэ – бодолооҕо.

            Киэhэ үөрэ – көтө төрөппүттэрбин кытта кэнсиэрт көрө барсыбытым. Кэнсиэри барытын улаханнык өйдөөбөппүн, арай биир киhи “Шыры — мыры” дии – дии ыллыырын өйдүүбүн. Аҕам бачыыңкатын уларсыбыт киhи, маңан ырбаахылаах, хара бүрүүкэлээх тахсан үңкүүлээбитэ, ол гынан чопчу ханнык үңкүүнү үңкүүлээбитин өйдөөбөппүн, мин аҕам эрэ бачыыңкатын көрө олорбутум. Аҕам бачыыңката тэйэн – тэбэн, кылабачыйан үчүгэйэ сүрдээх этэ.

            Аны туран, биирдэ Саңа дьыл бырааhынньыгар, ийэм миэхэ тымныы Моруос оҕонньор таңаhын кыhыл сиитэhинэн, тулатын баатаннан хаймыылаан тикпитэ. Баатаннан бытыктанан кып – кыра Моруос оҕонньор буола түспүтүм. Өссө эбиитин, эмиэ кыhыл сиитэhинэн тигиллибит мөhөөччүктээхпин. Ол мөhөөччүкпэр ийэлээх аҕам бэлэхтэри укпуттарын, эбэбэр, убайдарбар наhаа улаханнык астынан, үөрэн туран түңэппитим.

            Ити бириэмэҕэ, аны миэхэ, кып – кыра оҕо оонньуур фарфортан оңоhуллубут чэй иhэр сервиhин ылбыттара. Ол сервиhинэн астына оонньоон, саахардаах килиэби дэлби мотуйан бэрт минньигэстик чэй иhэн сыпсырыйарым. Мин өйдүүрбүнэн, ол саҕана ынах арыыта кэмчи буолара, килиэби биилкэнэн мас арыытыгар буккуйан баран саахарга умньаан сиирбит.

            Оскуолаҕа киирэ иликпиттэн, аҕам убайдарбын кытта тэңңэ, от үлэтигэр илдьэ сылдьыбыта. Дэриэбинэттэн наhаа ырааҕа суох, “Баҕадьа” эбэтэр “Сайылык” диэн ааттыыр, үс түөлбэ күөллэрдээх сир үhүс түөлбэтин кытыытыгар оттуурбут. Ол сир мин улаатан үлэhит буолуохпар дылы, “Баабылап отуутун анна” диэн ааттаах этэ. Бэл сурукка – бичиккэ ол сири ити аатынан суруйаллара. Оттуурбутугар сороҕор дьиэбититтэн, сороҕор отуубутугар хоно сылдьарбыт. Ол саҕана, оттоон улаханнык эппэтэрбин даҕаны, аҕам от үлэтигэр олох эрдэттэн сыhыарбыта. Өрүү сүбэлии — амалыы, хайдах үлэлиэхтээхпин көрдөрөн биэрэ сылдьара. Ол кэмтэн үчүгэйдик өйдүүрүм диэн, отуу иhигэр куурбут от наhаа минньигэс сыта. Билигин даҕаны ол кэрэ сыт, оҕо сааспын ахтан, санаан кэллэхпинэ, муннубар биллэн ааhар курдук. Кэлин “Эмис” диэн, дэриэбинэттэн тэйиччи баар сиргэ, отууга хоно сытан оттуур этибит. Онно баанкалаах сгущеннай үүт сиэри, сатаан ааттаабакка “Мангищённай щииттэ биэриң эрэ”, — диэн дьоммун күллэрэн турабын.

            Ийэм кыра кылаастары үөрэтэрэ, миигин сороҕор оскуолаҕа илдьэ сылдьааччы. Кини үөрэтэр кэмигэр, кылааска киирэн, учуутал остуолун кытыытыгар саңата – иңэтэ суох олоппоско олорооччубун. Уруок бүтүүтэ ийэм оҕолорго остуоруйа кэпсээччи, мин саамай күүтэрим ол буолара.

            Сыллар ааhан испиттэрэ… Куруук кыра сылдьыам дуо. Биир саастыылаахтарым курдук син улаатан испитим. Алта саастаахпар оскуолаҕа үөрэнэ киирбитим. Анна Егоровна Батагаеваҕа, сүрдээх үчүгэй учууталга түбэhэн үөрэммиппит, билиигэ бигэ акылааты кини уурбута.

  Маңнайгы кылааhы этэңңэ бүтэрбитим. Самаан сайын кэлэн, “Төгүрүк” алааска оҕолору кытта лыах тутан оонньуу сырыттахпытына, арай ийэм иhэр эбит. “Өлүөсэ, мин балыыhаҕа бардым, сотору кэлиэм”, — дии – дии ааhа турда.

            Онтон киэhэ биэс чаас саҕана, балыыhаҕа үлэлиир кыыс ааhан иhэн “Балтыланның, ийэң кыыстанна, дьоңңор эт”, — диэтэ. Иhиттиэм, истибэтиэм диэтим даҕаны, сүүрэн тибигирэтэн кэлэн, дьоммор кэпсээн тигинэтэн кэбистим. Үөрүүбүттэн атаҕым сири билбэт буолла. Ол күнү быhа ыллаа да ыллаа, эккирээ да эккирээ буола сырыттым. Сотору ити үөрүүм эбии үлэннэн солбуллубута.

Оскуола кэнниттэн наар балтыбын Варяны көрөбүн, утутаары бигиибин. Төhө даҕаны оонньуохпун баҕардарбын, балтыбын сүрдээҕин таптыыбын, онон тулуйабын. Син өр тулуйуох киhини, табаарыс оҕолорум сүгүннээбэттэр, түннүгүнэн итинэн былтас, манан малтас. Дэлби оонньоон сирэйдэрэ кытарбыта, сыыңтара быргыйбыта, санаалара көнньүөрбүтэ сүрдээх. Мин тулуйа сатаан баран, биир үтүө күн: “Сөп буолуо, “хачыгыр” үйэтэ ааспыта”, — дии санаат таhырдьа ыстанным. Сүүрэн тиийэн ампаар кэтэҕэр саhар санаалаах этим. Ону аҕам эккирэтэн тахсан, икки миэтэрэҕэ эрэ тиийбэт үрдүк уңуохтаах киhи өр гыныа дуо, мин балачча сүүрбүппүн, иккитэ эрэ атыллаан кэбистэ, саҕабыттан харбаан ылла. Буруйданан күнү быhа муннукка турбутум. “Дезертирдээhиним” итинэн бүппүтэ. Бэриллибит үлэни тиhэҕэр тиэрпэккэ куотар куhаҕан эбит диэни итиннэ бигэтик өйдөөбүтүм.

            Иккис кылааска киирэрбэр, аҕам аан бастаан куска илдьэ барбыта. Мин дьэ, аан дойду куhун барытын суоhарыах курдук сананан, аҕам миэхэ анаабыт биир уостаах отут иккилээх саатын санныбар туора сүгэн, тос курдук туттан, аҕабынаан уонна убайбынаан Вадимныын “Торудьаан” диэн күөлгэ киирбиппит. Аҕам бастатан туран сыал ыттарбыта. Хайдах кыңыырбын, саабын хайдах тутарбын көрдөрөн, үөрэтэн биэрбитэ: “Сэрэнээр, түңнэри тэптэрээйэххин”, — диэбитин чуолкайдык өйдүүбүн. Били киинэҕэ көрөр снайпердарым курдук туттан – хаптан, кыңаан оччойон баран, саам чыыбыhын тардан кэбистим, саам күүскэ да күүскэ санныбар саайбат үhү дуо, чуут – чаат тиэрэ таhылла сыстым. Санным өр баҕайы нүөлүйэн ыалдьа сылдьыбыта.

            Онтон ыла, эр киhи элээмэтэ буолан аҕабынаан, убайдарбынаан кустаан киирэн барбытым. Аҕам уонна убайым Вадим курдук бэргэн ытааччы даҕаны буолбатарбын, ардыгар сыыhан, сороҕор табан ортоhуор ытыаhыт буолан, син бэйэм өлүүбүн бултаан сылдьыбытым. Арыый улааппытым кэннэ, аҕам биир уостаах сүүрбэлээх сааны туттарбыта, онтон икки уостаах уон алталаах “ИЖ” сааламмытым. Аҕам биэнсийэҕэ тахсарыгар, үөhэ – аллараа уостаах “ТОЗ” сааны бэлэхтээбиттэрэ. Ол сааны аҕам миэхэ биэрбитэ. Бу саабынан бэркэ табыллан бултуур этим. Кэлин үөрэххэ барарбар, саабын убайбар Сашаҕа биэрбитим, ол аҕабыт саата Орто Халымаҕа тиийэн, төhөлөөх андыны, куhу – хааhы сууhарбытын айбыт таңара бэйэтэ билэн эрдэҕэ.

            Аҕам олус бэргэнник ытара, көтөн даҕаны иhэр куhу, олорор даҕаны куhу олох сыыспат этэ. Бэл күөл ортотугар уста сылдьар куhу тозовканан тэhэ ытан ылара. Бэйэтин кытта илдьэ сылдьан, булт мындырдарыгар, айылҕаҕа сүгүрүйэргэ, айылҕаны харыстыырга, таптыырга үөрэтэрэ. Күhүн куобахха туhах иитэрбит. Оскуолам кэнниттэн, ол туhахтарбытын көрө буутум быстарынан сүүрэрим. Бииргэ мас көтөрдүүрбүт, ол сылдьан ардыгар куобахха түбэhэрбит. Аҕам булка уhуйбута, айылҕаҕа ыкса сыhыарбыта, кэлиңңи олохпор туhалаабыта саарбаҕа суох.

            Иккис кылааска үөрэнэ сырыттахпына, аҕам Анемподист Софронов икки томнаах кинигэтин аахтара биэрбитэ. Аахпыппыттан ордук өйбөр хатаммыта “Куоратчыт” диэн кэпсээн. Кэпсээн сүрүн дьоруойун Ыстапааны аhынан ааҕа – ааҕа ытыыр этим ээ. Хайдах эрэ, кэпсээңңэ кэпсэнэр барыта миигинниин буолбут курдук, Ыстапаан оннугар мин эрэйдэнэ – буруйдана сылдьарым курдук саныыр этим. Оҕотук өйбөр – санаабар ити бэлиэ хаалларан буолуо, арыгы иһиэхпин уонна хаартыга оонньуу үөрэниэхпин олох баҕарбат этим. Онон баччааңңа дылы арыгы испэппин, хаарты оонньуутун олох сатаабаппын. Уус уран айымньы кистэлэң күүhүнэн төрөппүттэрим ииттэхтэрэ ол.

Миигин сыанаҕа аан бастаан таhаарбыт киhинэн аҕам буолар. Алтыс кылааска кини биhиги кылааспыт салайааччытынан үлэлээбитэ. Оскуолаҕа кылаастар икки ардыларыгар, уус-уран самодеятельноhы көрүүгэ күрэх буолара. Аҕам хантан эрэ илиигэ кэтэн хамсатар куукула булбут этэ. Ону миэхэ илиибэр кэтэрдэн хамсаттаран, остуол анныгар саhыаран олордон  «Хотугу сулус» сурунаалтан көрдөөх кэпсээннэри аахтарбыта, итини таhынан, биирдэ сыанаҕа эмиэ «Хотугу сулус» сурунаалтан нойосуус үөрэттэрэн, көрдөөх кэпсээни кэпсэттэрбитэ.

Онтон ийэм, оскуоланы бүтэрэн ханна үөрэнэ барыахха, ханнык идэни талыахха диэн муна-тэнэ сырыттахпына, биир киэhэ чэй иhэ олордохпуна эмискэччи эппитэ: «Өлүөсэ, эн сырайыҥ–хараҕыҥ босхо ээ, арай артыыс буоллаххына», — диэн. Онно туох эрэ ыарахан баҕайы сүгэhэри сүгэ сылдьан, ылан бырахпыт курдук наhаа чэпчээн хаалбытым. «Кырдьык даҕаны артыыс буолууhукпун», — диэн санаа үүйэ-хаайа туппута.

Төрөппүттэрим барахсаттар, идэбин таларбар акылаат ууран,  суолбун-ииспин булларан биэрбиттэрэ. Кинилэр көмөлөрүнэн баччааңңа диэри таптыыр идэбинэн килиэптээн сии сырыттаҕым.

Ийэбэр улахан да дьон, оҕо да киинэтигэр бары миэстэ уураллара, күүтэллэрэ. Кэллэҕинэ кини тула дьон, оҕо-аймах мустара. Ийэм киинэни баhыттан-атаҕар дылы сахалыы тылбаастаан биэрэрэ, сүрдээх үчүгэй кэпсээнньит этэ.

Дьиэбитигэр дьээбэлээхтик туттан-хаптан, биhигини күллэрээччи-үөрдээччи. Иллэң кэмигэр наhаа үчүгэйдик сабынан өрөрө, быысыбайдыыра, испиискэ хаатын ойуутун, почтовай маарканы мунньара, күн-дьыл кыраадыhын хас күн аайы туспа тэтэрээккэ суруйан иhэрэ уонна сыл аайы тэңнээн көрөрө.

Кэлин интернакка баспытааталлаабыта, оскуолаҕа домоводство диэн предмети үөрэппитэ, пенсияҕа тахсан баран оскуола библиотекатыгар үлэлээбитэ.

Төрөппүттэрбин оҕо-уруу, дьон-сэргэ сүрдээҕин ытыктыыра, сөбүлүүрэ. Үөрэнээччилэрэ билигин үтүө — махтал эрэ тылларынан ахталлар-саныыллар. Иккиэн сахалыы көнө, сымнаҕас майгылаах дьоннор этэ. Аҕам сэрии кыттыылааҕа буолан баран, килиэп уочаратыгар биирдэ быhа киирэн ылбатаҕа, наар үрүксээҕин сүгэн баран уочараттаан турар буолара. Үөрэтэригэр кытаанах гынан баран, тоҕо эрэ оҕо кутун тутара. Сүрдээх дьээбэлээх, оонньуулаах-күлүүлээх буолара, ханнык да эйгэҕэ киэҥ билиилээх этэ. Кыралаан хоhоон суруйар уонна дуобакка үчүгэйдик оонньуур буолан, оскуола оҕолоругар литературнай, дуобат куруhуоктарын салайан үлэлэппитэ.

Кэпсээнтэн кэпсээн диэбиккэ дылы, аны ас туhунан ахтан ааhыахха. Ханнык баҕарар оҕо бэйэтэ сөбүлүүр астаах буолар. Ол  аскын улаатан да баран син биир сөбүлүүгүн. Ийэм наhаа үчүгэйдик бэрэски астыыр этэ. Наhаа минньигэс уонна үтүлүк саҕа улахан баҕайы гына. Бэрэски астаммыт күнүгэр, санаам көнньүөрэн, туох эрэ үчүгэй баҕайы хаhаастаах курдук бүтэйдии үөрэ сылдьарым.

Кыра эрдэхпиттэн эбэм, ийэм остуоруйаларын истэн улааппытым. Күнүс дьонум үлэлэригэр сырыттахтарына, эбэм Балбаара хоонньугар укта сытан «Чаачахаан», «Оhол төрүөт төрдө Оноҕочоон-Чоохоон» уонна даҕаны атын сахалыы остуоруйалары кэпсиирэ. Онтон сарсыныгар ити остуоруйалары эбэбэр аны мин кэпсиирим. Ону сүрдээҕин болҕойон, сабыс саңа истэр курдук туттан-хаптан истэрэ. Сарсыныгар эмиэ ити остуоруйалары кэпсиирим. Хас кэпсээтэҕим аайы бэйэбиттэн эбэрим-сабарым. Кэлин олох даҕаны, билигин тэлэбиисэргэ көрдөрөр телесериалларын курдук, уhаан-тэнийэн барар быhыылаах этэ.

Онтон киэhэ өттүгэр, утуйаары сыттахпына, аны ийэм омук, нуучча остуоруйаларын кэпсиирэ. Остуоруйаларга үчүгэй наар куhаҕаны кыайара. Онон хас киэhэ аайы, үчүгэй куhаҕаңңа кыайтарбат, сымыйа кырдьык үрдүгэр ыттыбат диэн бигэ санаалаах утуйарым.

Төрөппүттэрбит барахсаттар тустарынан өссө элбэҕи ахтыаҕы баҕарыллар даҕаны, өйдүүрбүт-төйдүүрбүт син биир кэмчи курдук. Арай биири үчүгэйдик өйдүүбүт, олус үчүгэй төрөппүттэргэ төрөөн-үөскээн, дьоллоох оҕо сааhы билбиппит диэн.

Алексей Павлов, Арассыыйа култууратын

үтүөлээх үлэһитэ, Саха

Өрөспүүбүлүкэтин

норуодунай артыыһа,

Арассыыйа «Култуураҕа

уонна искусствоҕа үтүөлэрин иһин»

уордьанын кавалера,

Федор Волков аатынан

Арассыыйа

Бырабыыталыстыбатын

бириэмийэтин лауреата,

Бүтүн Сойуустааҕы эстрада артыыстарын күрэҕин лауреата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин

култууратын уонна

искусствотын бочуоттаах

үлэһитэ, Саха

Өрөспүүбүлүкэтин

ыччакка бэлиитикэтин

туйгуна, Анемподист Софронов- Алампа аатынан норуот бириэмийэтин лауреата, Саха хомсомуолун бириэмийэтин лауреата, Бүлүү улууһун

ытык киһитэ, Бүлүү

улууһун 1 Күүлэт

нэһилиэгин ытык киһитэ,

Чурапчы улууһун

Хайахсыт нэһилиэгин

ытык киһитэ