Герой пионердарбын санаатым, куттас куобах буолбатахпын көрдөрөөру, тоҥус хааным хамсаата…

Мин ол саҕана чалбаҕы кэһэрбин, хаарга буккулларбын олох сөбүлээбэт оҕо этим.

Ол гынан баран, биирдэ бииргэ үөрэнэр уолаттарым олох үнтү албыннаан чалбаҕы «кэстэрдилэр» ээ.

3 кылааһы бутэрээри сылдьар кэммит этэ. Хаар ууллан, чалбах дэлэйбит, нэлэһийбит кэмэ этэ. Урут ыам ыйын бүтүүтүгэр үөрэнэн бүтэрбит дии.

Биир үтүө күн мин оскуолам кэнниттэн абаҕам аахха хоно барар буоллум. Оскуолаттан абаҕам уолун Саабысканы уонна кинилэри кытта ыаллыы олорор Тиэхэни кытта аргыстаһабыт. Үһүөн бииргэ үөрэнэбит. Үһүөн уу саппыкылаахпыт.

Баран иһэн, интернат остолобуойун аттыгар, уулусса эҥэригэр улахан соҕус уу баарыгар уолаттарым тохтоотулар. 

Тиэхэн аҥар атаҕынан ууну буккуйар уонна чычаас баҕайы эбит диир. Саабыска эмиэ аҥар атаҕын уган көрдө уонна эмиэ итинник диэтэ. Онтон миэхэ эргиллэн, «Шура, эн кэһэн көр эрэ, олох чычаас эбит, саппыкыҥ уллуҥаҕын ааһар-ааспат курдук эрэ» диэтилэр. Мин буолуммаппын. Суумкабын туттулар. Илиибиттэн тутуох буоллулар. Герой пионердары санаттылар. Куттаҕас куобаххын эбит диэтилэр эҥин. Мин Герой пионердарбын санаатым, куттас куобах буолбатахпын көрдөрүөх санаам көбөн кэллэ, билиҥҥи өйбүнэн эттэххэ тоҥус хааным хамсаата.

Убайыкааным дуома мин ууга тустэхпинэ, дьонуттан мөҕүллэрин билэн туран эрэ Тиэхэҥҥэ баһыйтарымаары, миигин эмиэ «бу чычаас баҕайы чалбаҕы кэс ээ» диэн көрдөһөр, модьуйар икки ардынан ыга турар.

Ээ, мин ыллым да ууга аҥар атахпын уктум да, биирдэ моойбор диэри «күр» гына түстүм. Ол археологтар кэлэн хаспыт дьаамаларыттан биирдэстэрэ көмүллүбэккэ хаалбыт дьаамата уунан туолан турара эбит этэ.

 Хаһыы бөҕө буоллум. Уолаттарым саккыраппыттарынан өрө ыйаан таһаардылар уонна куотар аакка бардылар. Куотан да диэн дьиэлэрэ бу турдаҕа дии, детсад анараа өттүгэр.

Саабыска хата суумкабын ылбыт. Тиэхэн күрүөтүн быыһынан тэлгэһэтигэр киирэн хаалла.

Убай инникилээн иһэр. Мин сары-ору бөҕөнөн эккирэтэн иһэбин. Мин ытыырбын, сарылыырбын истэн, саҥаһым Мотуруна дьиэттэн тахсан кэллэ. Миигин көрөн, утары ыстанан кэлэн, таҥаспын барытын ньылбы сыгынньахтаан, таска хаалларан, бэйэбин дьиэҕэ дэллэритэн киллэрдэ. Ол саҕана ыал ахсын оһох үрдүгэр сылаас уулаах биэдэрэ турар буолааччы. Ону бааннайга кутан, сургутан, онно олордон-туруоран, сууннаран кэбистэ. Ол тухары уолун мөҕөр, абаҕабар этэн таһыйтарыах буолар. Мин аҕам Хабырыыс биллэҕинэ, хайдах кинини өссө күүскэ таһыйыаҕын этэр, саатыаҥ, кэһэйиэҥ диэн куттуур. Тиэхэни эмиэ таһыйтарыах буолла. «Суура бэйэтэ да ыарыһах оҕо, ону билэ-билэ бу дьаабылыы сылдьаҕыт, тымныйан балыыһаҕа киирдэҕинэ олох сэрэниҥ» диэн буолла. Ол тухары мин хатылыы-хатылыы кэпсээ да кэпсээ, үҥүс да үҥүс буолабын. Хайдах аҕабар этиэхпин, кинилэри кэһэттэриэхпин этэбин. Саҥаһым уоскута сатыыр. Бэйэм суунан, таҥастарым сууйулланнар, суорҕаҥҥа сууланан олорон ол күн кэмпиэт, бэчиэнньэ аһылыктанным. Саабыскаҕа биэрбэтилэр, мин да бэрсибэтим.

Киэһэ абаҕам кэлбитигэр саҥаттаан үҥсүү саҕаланна. Абаҕам уолун таһырдьа илдьэ таҕыста. Син балайда буолан баран, Тиэхэннээх Саабысканы кэһэппит аатыран киирдэ. Саабыска киэһэ аһыыр саҕана ыҥырыллан, нэһиилэ кылах-халах көрөн киирдэ. Аһаан баран, уруокпутун оҥордубут. Убайым көмөлөстө аҕай. Аһыннаран-харыһыйтаран, саҥаспын кытта утуйдум. Саҥаһым, Эбээ Мотуруна диэн ааттыыр киһибит, тугу хайдах кэпсэтэн ол түгэни түргэнник умуннарбыта буолла? Сарсыныгар били ууга түспүппүн таһы-быһа умнубут ыраас таҥастаах, тобус-толору дьоллоох киһи уолаттарбын кытта үөрэн-көтөн оскуолалаатым.

Аҕабар да үҥсүбэтим. Олох таһы-быһа умнан кэбистим.

Билигин чалбаҕы кэһэ сылдьар оҕолору биирдэ эмэтэ көрдөхпүнэ ол түгэни санаан кэлэбин уонна оҕо сааһым доҕотторун үчүгэйдэрин эрэ өйдөөн кэлэбин.

Буор Булгунньах кэпсээнин ааҕан баран, ааспыты санаабычча…

Буор Булгунньах: Чалбахха буккуллуу

ИШ.

Фото: Марфа ПРОКОПЬЕВА