Тылбаас – омуктар икки ардыларыгар өйдөhүү көмүс далаhата

Муус устар 8 күнүгэр Алматы куорат мультимедийнэй библиотекатын аныгы уораҕайыгар үс саха хоһоонньутун «Саха позиясыныҥ үш саркырамасы» казах тылынан хомуурунньуга уонна 21 казах аныгы хоһоонньуттарын сахалыы «Эгэлгэ иэйии күрүлгэнэ» диэн хомуурунньуга — икки кинигэ тэҥинэн сүрэхтэниитэ буолла.

Тыл билимин дуоктара Валентина СЕМЕНОВА сахалыы кинигэ киириитигэр бэйэтэ туспа билим чинчийэр үлэҕэ тэҥнээх иһитиннэриини оҥорбут. Онно көстөрүнэн, саха суруйааччыларыттан аан бастаан Эллэй 1927 с. тиийэ сылдьан хас да хоһоону казахтарга сыһыаннаан суруйбут эбит. 1934-35 сс Эрилик Эристиин айар үлэтинэн анаан-минээн тиийэн, казах олоҕуттан «Революция уолаттара» сэһэнин суруйбут. Ити курдук икки аймахтыы омук айымньылаах доҕордоһуута истиҥник саҕаланан иһэн, репрессия кэмигэр амньырыы быһыытыйбыт. Ол да буоллар, сэрии кэнниттэн саха-казах суруйааччыларын икки ардыларыгар сыһыан хат тиллэн, биһиги «Литературалар доҕордоһуулара — норуоттар доҕордоһуулара» диэн күүстээх хамсааһын кэмигэр улааппыппыт, казах поэзиятын да, прозатын да төрөөбүт тылбытынан билсэр, сэҥээрэр кыахтаах этибит.

Аныгы кэмҥэ сыһыан ордук бөҕөргөөн иһэрин туоһутунан 2022 с. саха поэзиятын антологията казах тылынан бэчээттэнэн тахсыбыта буолар. 

Онтон бу бүгүҥҥү түһүлгэ урукку тэрээһиннэртэн атына — манна суруйааччылар бэйэлэрэ доҕордуу сыһыаннарын ситиминэн, суруйааччылар Сойуустарыттан тутулуга суох ыытыллыбыта буолар. Казахстан өттүттэн биллиилээх поэт, омуктар икки ардыларынааҕы «Алаш» бириэмийэ туһааннааҕа, «литература ааҕына» диэн ураты солону сүгэн сылдьар Саят КАМШЫГЕР, Саха сирин өттүттэн «Ситим» медиа-бөлөх аатыттан Афанасий ГУРИНОВ — АРЧЫЛАН күүстээх долгуну көтөҕөннөр, кылгас кэм иһигэр улахан кээмэйдээх үлэ ситэн-хотон, икки кинигэ күн сирин көрдө.

Сарсыарда 11 ч. саҕаламмыт тэрээһиҥҥэ казах уран суругун аҕа, орто, эдэр кэккэтиттэн, билим эйгэтиттэн, иһитиннэрэр-биллэрэр тэрилтэлэртэн элбэх дьон үмүөрүһэ тоҕуоруспуттарыттан бэйэбит да соһуйа, симиттэ быһыытыйдыбыт. Ол эрэн саха эр дьоно айан-тутан, аалан-кутан кэбиспит үрүҥ көмүс симэхпитин бигэ куйах гынан кэппит буоламмыт быһыылаах, холкутуйдубут. 

Саят КАМШЫГЕР салалтатынан көрсүһүү сүрдээх истиҥник, казах, саха, нуучча тылларыгар уйдаран ааста. 

Мин саныахпар, омук омугу кэрэхсииригэр быһа суол — уус-уран айымньы нөҥүө тыргыллар. Атын омук олоҕун, дьылҕатын, кутун-сүрүн, дьолун-соргутун, эрэйин-кыһалҕатын талааннаахтык суруллубут айымньылар эрэ толору тиэрдэллэр, манна эрэ кинилэр дьиҥ бэйэлэринэн арыллаллар. Билиҥҥи уустук кэмҥэ омуктар икки ардыларыгар өйдөһүү көмүс далаһата ууруллуохтаах. Ол далаһа — уус-уран айымньылары хардарыта тылбаастаһыыга тирэҕириэхтээх.

Биһигини кытта «Саха» НКИХ оператора Уйбаан СЕМЕНОВ сылдьыста, онон кинигэ сүрэхтээһинэ казахтыы хайдах буоларын САХА СУОЛА биэриигэ сиһилии көрүөххүт.

КАЗАХ ИСКУССТВОТЫГАР ҮТҮӨЛЭРИН ИҺИН

Казах доҕотторбут олус кыһаллан, өрө көтөҕүллэн бу дьоро көрсүһүүгэ  бэлэмнэммиттэр. Онон сорох түгэннэри биэрии тахсыан күүппэккэ кэпсээтэхпинэ сатанар курдук. Тэрээһин үрдүк ыалдьыттарыттан биирдэстэрэ — суруйааччы, публицист, наҕараадалар хамыыһыйаларын бэрэссэдээтэлэ, Казахстан суруйааччыларын Сойууһун документальнай прозатын сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ, Казахстан култууратын диэйэтэлэ, «Алтын жулдыз» (Көмүс сулус) бириэмийэ туһааннааҕа 

Марат ТОКАШБАЕВ үһүөммүтүгэр «Казах искусствотыгар үтүөлэрин иһин» мэтээллэри түөспүтүгэр ииллэ. Биллэн турар, маннык наҕараада элбэх бүрэкирийээтийэ нөҥүө ааһан, бигэргэннэҕэ. Кини кинигэбитин тутан, хоһооннорбутун казахтыы ааҕан баран: «Олус сөптөөх дьоҥҥо мэтээллэри биэрбиппинэн астынным, киэн тутуннум» диэбит илдьитэ кэлэн, биһигини туохтааҕар да дьоллоото.

ХААРТЫСКАҔЫТЫНААҔАР ОРДУККУТ…

Көрсүһүү өйгө хаалар, олус элбэх көрү-күлүүнү таһаарбыт түгэнинэн Казахстан худуоһунньуктарын Сойууһун чилиэнэ, тута айар ырыаһыт (импровизатор) Ауелбек Искаков тахсыыта буолла. Кини домбратын туппутунан дьон иннигэр тахсан этиитин сибилигин айбыт ырыатынан тиэртэ. Истээччилэр сотору-сотору күлэн тоҕо бараллар, ол аайы биһиэхэ тылбаастаан иһэллэр. 

Кини ыллыыр эбит: Саят көрдөһүүтүнэн үс саха дьахтарын хаартыскатын иннигэр ууран олорон үс түүннээх күн үс мэтириэти ойуулаан бүтэрбит. Онто баара манна кэлэн көрбүтэ — ол саха дьахталлара тыыннаах бэйэлэрэ хаартыскаларыттан быдан кэрэ эбиттэр, онон мэтириэттэрин хайдах гыныан билбэккэ турар эбит. Ол саха кыргыттара кэрэлэриттэн кини эрэ буолбатах, ол олорор, уус тылынан казах сирин үрдүнэн аатырбыт улахан суруйааччы кытта икки тылы эппэт кэлэҕэй буолан хаалбыт эбит… 

Хардатын биһиги тураммыт, кэрэ киһини иэдэһиттэн уурааммыт көрү-нары өссө күүһүртүбүт. «Эмээхсиммэр этээйэҕит» диэн киһибит дьонуттан көрдөстө.

Оттон биһиги казахтар диэн олус оонньууну-көрү таптыыр, сэргэх, элэккэй майгылаах дьон үтүөлэрэ буолалларын илэ көрөммүт сүрэхпит үөрдэ, сүргэбит көтөҕүлүннэ.

Көхтөөх, үрдүк таһымнаах тэрээһин буолла