Сунтаар миигин ыҥырар

Сыл ахсын үтүө үгэскэ кубулуйбут Саҥа дьыл бырааһынньыктара ааспытын кэнниттэн тохсунньу ый бүтүүтэ куоракка олохсуйбут Сунтаартан төрүттээх дьон мустан үөрэ-көтө көрсөр, санааларын, сонуннарын атастаһар, инникини былаанныыр үтүө үгэстээхтэр. Быйыл да, үүммүт 2020 сылы көрсө земляктар тохсунньу ый 25 күнүгэр эбиэт кэнниттэн сыыйа эдэрдиин-кырдьаҕастыын Цирка диэкки симэнэн – хомунан аа дьуо мустан киэһэлик киһи баппат курдук толору муһуннулар.  

  Биллэрин курдук Сунтар Олонхо, Оһуокай дойдута. Онтон бу үүммүт сылга сүдү  тойуксут Сергей Зверев (Кыыл Уола) 120 сааһыгар анаан элбэх тэрээһин бэлиэтэнээри былааннанан турара биллэр. 2020 сыл Сунтаарга үйэтитии уонна сүгүрүйүү сылынан биллэриннэ. Сунтаар улууһун тус салайааччылара бэйэлэринэн кэлэн биир дойдулаахтарын кытта көрсөн ирэ-хоро кэпсэттилэр, улуус сонунун, инники сыалын-соругун билсиһиннэрдилэр. Түмүк, өрөгөйдөөх көрсүһүү Циркаҕа буолла. 

Үтүө аат-суол иҥэриитин сиэрэ-туома…

Матвей Николаевич ЕВСЕЕВ, «Арктик Капитал» хампаанньа генеральнай дириэктэрэ, түмсүү салайааччыта, долгуйан туран кылгас киирии тылынан дьоро киэһэни арыйар. Салгыы ааспыт сылга улууспутугар 20 сыл буолан баран бастыҥ тыа хаһаайыстыбатын улууһа буолар ааты мэктиэлиир Кыһыл Знамяны төннөрөрү ситиспит улуус баһылыга Анатолий Васильевич ГРИГОРЬЕВ мустубут дьонун-сэргэтин истиҥник эҕэрдэлиир уонна араас анал аат бэлиэлэрин туттартыыр сиэрэ-туома саҕаланар. 

Биир дойдулаахтар ортолоругар ааспыт сылга ордук тахсыылаахтык үлэлээбит, дьон-сэргэ махталын ылбыт дьоннорго Түмэр Сүбэ сыымайдааһынынан «2019 сыл бастыҥ киһитэ» ааты иҥэрэр үтүө үгэс баар. Түмүк бу улахан көсүһүүгэ үөрэ-көтө туттарыллар. Ол курдук: 2019 сыл Бастыҥ киһитинэн ааттаннылар: Олоҥхо тыйаатырын артыыһа уонна уһуйааччыта,Туймаада ыһыаҕын Дархан этээччитэДмитрий ИВАНОВ. Киниэхэ «Саха сирин киэн туттуута» диэн үрдүк ааты сүкпүтүнэн биһирэбил бирииһин туттарда СӨ экологияҕа, айылҕаны туһаныыга уонна ойуур хаһаайыстыбатыгар миниистирэ Сахамин  АФАНАСЬЕВ; YAKSTAR фирма салайааччыта Николай ОСИПОВ, 120 нэһилиэги үрдүк хаачыстыбалаах сибээһинэн хааччыйбыт ситиһиилээх үлэтин,түмсүү үлэтигэр күүстээх көмөтүн иһин. Киниэхэ биһирэбил бирииһин туттарда СӨ үлэҕэ уонна социальнай сайдыыга миниистирин солбуйааччы Афанасий  ПОСТНИКОВ; режиссёр Саймон СЕРГЕЕВ, түмсүү үлэтигэр кыттыытын, «САХА» НКИХ саҥа сериалларын салайан устубутун, айар үлэтигэр ситиһиилэрин иһин — биһирэбил бирииһин туттарда норуот дьокутаата, Ил Түмэн мандаакка уонна регламеҥҥа Комитетын бэрэссэдээтэлэ Андрей НИКОЛАЕВ; суруналыыс уонна суруйааччы Ангелина ШАДРИНОВА-СУОҺААНЫ, норуодунай поэт Леонид ПОПОВ төрөөбүтэ 100 сылын бэлиэтээһиҥҥэ кыттыытын, Саха араадьыйатыгар айымньылаах үлэтин иһин — биһирэбил бирииһин туттарда СӨ урбааҥҥа, эргиэҥҥэ уонна туризмҥа миниистирин солбуйааччы Максим ПРОКОПЬЕВ; ырыаһыт Людмила СПИРИДОНОВА-СУНТААР КҮӨРЭГЭЙЭ, түмсүү үлэтигэр күүстээх көмөтүн, айымньылаах үлэтин, дойдуга таптал туһунан иэйиилээх ырыалар хомуурунньуктарын таҥан оҥорбутун иһин — биһирэбил бирииһин туттарда СӨ үөрэҕириигэ уонна билимҥэ миниистирэ Владимир ЕГОРОВ.

Баһылык Анатолий ГРИГОРЬЕВ «Кыым» хаьыат редакторын солбуйааччыта Герасимова Нина Моисеевнаҕа, СӨ «Олорор дьиэ коммунальнай хаьаайыстыбата» судаарыстыбаннай унитарнай тэрилтэ Сунтаардааҕы филиалын салайааччытынан үлэлээбит, билигин киин куоракка бу тэрилтэ  отделын начальнигынан ситиһиилээхтик үлэлии сылдьар Данилов Александр Александровичка; СӨ үтүөлээх юриһыгар Люй Ден Михаил Сергеевичка Сунтаар улууһун Мунньаҕын депутаттарын уочараттаах сессиятын быһаарыытынан «Сунтаар улууһун Бочуоттаах олохтооҕо» ааттары; сибээс, үлэ, тыыл бэтэрээнигэр Васильев Алексей Семеновичка  «Элгээйи нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо» ааттары, үс бастыҥ устудьуоҥҥа бэйэтин Махтал суруктарын уонна стипендиятын туттартаата.

Аҕа дойду сэриитин кыттыылахтарын чиэстээһин…

Тэрээһини ыытааччы Наталья Михалева (Сайа), СР биллиилэээх поэтессата, суруналыыһа долгуйан туран маннык диэн биллэрэр: Күндү доҕоттор! 2020 сылы дойдубут Аҕа баһылыга Владимир Путин ПАТРИОТИЗМ сылынан биллэрбитэ. Улуу Кыайыы 75 сылын сүгүрүйэ бэлиэтиир сылбытыгар биһиги ортобутугар биир дойдулаахтарбыт, Аҕа дойду сэриитин кыттыылаахтара: Василий Ефремович АЛЕКСАНДРОВ уонна Петр Константинович ЯКОВЛЕВ бааллара сүҥкэн үөрүүнү, киэн туттууну үөскэтэр.Аҕа дойдуларын иннигэр ытык иэстэрин төлөөн сэрии уоттаах буурҕатын хабыр тыынын утары ньиргиэр кэккэ эрэллээх буойун уолаттара буолбуттар!Бу бааллар: Ийэ дойдуларын кэрэ кэскилин туһугар үлэ үөһүгэр сылдьыбыттар, үүнэр ыччат оҕону ииппиттэр, улууспут кэскилин салайбыттар, киэҥ хардыытын түстээбиттэр! Бу иһэллэр: Саха уолан киһитин, кини бастыҥ көстүүтүн, уһун тыыннаах олоҕун, алгыс баһын салайар айар-тутар аналын түстүүр Эр Саарыннар! Ытык дьоммут 90 саастарын лаппа ааһан сылдьар дьон. Барыбытыгар холобур буолар бэтэрээннэрбитигэр анал эҕэрдэтин тиэрдэр Матвей ЕВСЕЕВ.

Матвей Евсеев кыайыыны уһансыбыт икки ытык саастаах бэтэрээннэр сиэттиһэн хааман иһэллэригэр утары кэлэн хас биирдиилэригэр уу харчыннан доруобуйаларын тупсарыналларыгар анаан биирдии бэйэлэригэр 75.000 солк. бэлэх оҥордо. Улуус баһылыга эмиэ бэйэтин тус бэлэхтэрин туттарда. Циркаҕа толору мустубут дьон бука бары атахтарыгар туран дохсун ытыс таһыныыннан кырдьаҕас буойуннары айхаллаатылар, уруйдаатылар.

Сайа:“Улуу үбүлүөйү Сунтаартан төрүттээх айар дьон бэйэлэрин иэйиилээх бэлэхтэрин утары уунан көрсүбүттэрэ ордук үөрүүлээх. Ол курдук Күүкэйтэн төрүттээх Николай Федоров тылыгар Кутанаттан төрүттээх Фатина Иванова-Дунаайа музыкатыгар «Мэтээлгин кэт, бэтэрээн» ырыа улахан түһүлгэҕэ тахсар”.

Ыллыыр Куокунуттан төрүттээх, «Туймаада» вокальнай анс. солиһа Серафим КСЕНОФОНТОВ. Итинэн көрсүһүү бастакы сиэрэ-туома түмүктэнэн улахан концерт саҕаланар.

Ырыа тойук түһэлгэтэ

Үгэскэ кубулуйбут Сунтаардар Дьокуускайга көрсүһүүлэрэ бу сырыыга Людмила Спиридонова-Сунтаар Күөрэгэйэ «Сунтаар миигин ыҥырар» диэн улууспут нэһилиэктэрин туһунан 100 ырыалаах диискэ хомуурунньугун тосхолунан тиһиллэн таҕыста. Айар киэһэ Сунтаар устун айанынан Ыгыаттаттан саҕалаан Бүлүүчээҥҥэ тиийэ өрөгөй уонна истиҥ ырыаларынан киэркэйдэ. Түмүккэ Бүлүүчээн туһунан ырыаны Аҕа баһылыкпыт бэйэтинэн ыллаан дьону сөхтөрдө. Хас биирдии нэһилиэк бэйэтин тахсыытыгар Тымныы Моруоһа, Хаарчааната уонна маскарааттара олус элбэх буолан биэрдэ. Манна куорат олохтоохторо уонна улуустан нэһилиэктэрин туһунан ырыаларын иһитиннэрээри элбэх кыттааччы түмсүбүт. Улууспут улахан, 26 нэһилиэк тухары ырыа-тойук, эҕэрдэ саҥаттан саҥа тахса турда. Кэнсиэр уһун соҕус да буоллар, биир бэйэм бүтүүтүгэр диэри бэркэ интириэһиргээн көрдүм уонна түмүк оһуокайга кыттыһан үҥкүүлээтим. Цирка улахан аренатыгар баппат курдук дьон оһуокайга киирэн түөрт-биэс эргимтэни үөскэппиттэрэ.

Концерт кэнниттэн фойеҕа дьон толору этэ. Онно туспа мустан нэһилиэктэринэн аһаан, кэпсэтэн, үҥкүүллээн, араас атыы–эргиэн тэриллэн букатын түүн ортотугар тарҕаспыттара.  Үҥкүү-битии, истиҥ көрсүһүү, атах тэпсэн олорон кэпсэтии, ахтылҕаны таһаарыы буоллаҕа.

Оһуокай оройуттан тутулунна…

Урут уруккуттан “Сунтардар үс күннээх түүн оһуокайдыахтарын сөп” -диэн номох баар. Дьэ, кырдьык даа, диэх курдук ону санатан Саха бриллианнаах циркэтигэр оһуокай оруобуна күнүс 4 чаастан киэһэ 6 чааска диэри биир да мүнүүтэ тохтоло суох буолан ааста. Бу туһунан иилээн-салайан ыыппыт, СР биллэр Дархан этээччитэ, радиожурналист Марта Тимофеевна Николаева бу кудук суһаллык иһитиннэрдэ: Бастакынан СӨ үтүөлээх этээччитэ, Бордоҥтон төрүттээх Светлана Иванова саҕалаан, Дархан этээччи Валентин Хоруновынан түмүктэннэ. Биир да тыын тохтообокко Хадантан Владимир Данилов,Түбэйтэн Каджана Евсеева, Күндэйэттэн Иван Васильев, Хадантан Людмила Кривошапкина, Түбэйтэн Кураһаай Мэхээлэ, Тэҥкэттэн Саргы Васильева, Түбэйтэн Валентин Хорунов,Хороттон Егор Осипов бииртэн биири саҕалаан оһуокайбыт тохтообото. Били тохтоло суох этэн, күөмэйим бүтэн хаалла диэххэ диэри. Оһуокай үрдүк таһымҥа ааста.

Ити курдук иһитиннэрэн Марта Тимофеевна биир идэлээхтэригэр, өйөбүл буолбут Дархан этээччилэригэр махтал тылын тиэрдэр.

Түмүк оннугар..

Мин да бачча сааспар диэри элбэх-элбэх сиринэн сырыттаҕым, арааһы да көрдөҕүм-биллэҕим, ол гынан миэхэ төрөөбүт дойдум, үүттээх чэйим, буспут сыалаах убаһам этэ, барбыт ынах этин миинэ туохтааҕар да күндү. Төһө да олоҕум улахан аҥаарыгар тус хоту олорон үлэлээбитим иһин мин сүрэхпэр, дойдум, төрүт буорум куруук ыҥырар, эппиккэ дылы мэлдьи “Сунтаарым миигин ыҥырар”… Ол иһин куоракка олохсуйан баран Сунтаардар түмсүүлэригэр куруутун сылдьабын, саныыбын төрөөбүт алааспын, төрүттэрбин, Мэйикпин…Онон көрсүһүү суолтата ити буолуо. Кэмниэ кэнэҕэс эдэр да ыччат ону өйдүө, дойдутун диэкки эргиллиэ…

Түгэнинэн туһанан бу тэрээһиннэргэ сүүрбүт-көппүт, тэрийбит биир дойдулаахтарбытыгар, кэрэ күннэри бэлэхтээбит улууспут саламтатыгар барҕа махталбытын биллэрэбит. Инникитин даҕаны бары бииргэ сомоҕолоһон үлэлиэҕиҥ-хамсыаҕыҥ! Сунтаарбытынан киэн туттуоҕуҥ! Сунтаарбыт ыҥыра турдун!

Если вы увидели интересное событие, присылайте фото и видео на наш Whatsapp
+7 (999) 174-67-82
Если Вы заметили опечатку в тексте, просто выделите этот фрагмент и нажмите Ctrl+Enter, чтобы сообщить об этом редактору. Спасибо!
Система Orphus
Наверх