Алгыстаах санаалар: Аар Айыы итэҕэлэ айылҕа иэдээннэриттэн сэрэтэр

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Аар Айыы итэҕэлин тэрилтэтэ, В.А.Кондаков аатынан Норуот Эмчиттэрин Ассоциацията Саха НКИХ «Тэтим» радиотыгар Улуу Айыы ойууна Владимир Алексеевич Кондаков  дьонугар-сэргэтигэр анаан алҕаабыт алгыстарын ыытарыгар махтанар.
            Кыһалҕалаах кытаанах кэмнэргэ Айыы ойуунун Үрүҥ Аар Тойон, Аар Айыылар Куту-Сүрү бөҕөргөтөр, арчылыыр, араҥаччылыыр, чэгиэрдэр, чэбдигирдэр, эмтиир-томтуур абыраллаах сүдү күүстэрин алҕаан-сиилээн аҕалар күүстээх кистэлэҥ күлүүс тыллаах Алгыстара күн дьонун көмүскээтин, айыы дьонун абыраатын! Домм! Домм! Домм!
            Айыы ойууна Владимир Алексеевич 2005 сыллаахха «Аар Айыы итэҕэлэ айылҕа иэдээннэриттэн сэрэтэр» диэн суруйуутуттан дьаҥ туһунан этиитин билиһиннэрии тоҕоосттоох дии саныыбыт.

            Билигин ыарыы төрүттэриттэн саҥаттан-саҥа ыарыылар кэлэн иһиэхтэрин сөп. Саамай кутталлаахтарынан вирустаах ыарыылар буолаллар. Вирустар үөрэнэн эми истибэт буолаллар уонна дьиҥнээх абааһылардыы дьүһүн кубулуйан, уларыйан иһэллэр. Билигин наука саҥа вирустары эмтээһиҥҥэ улам хаалан барда. Онон, айылҕа иэдээннэрин сэргэ киһи-аймахха наһаа кутталлааҕынан ыарыылар буолан эрэллэр. Саҥа ыарыылар үөскээһиннэрин сэргэ, урукку ыарыылар дьүһүн кубулунан, эмиэ туохха да кыайтарбат буолан төннөн кэлиэхтэрин сөп. Наука эмтээһин эйгэтигэр улаханнык хаалла, аҥардас материализмҥа оҕутта. Киһи бүппэт Куйаар — Космос улахан, үрдүкү күүстэригэр, сатаан үҥпэт, кинилэртэн сатаан көрдөспөт, кинилэр кыахтарын эмтэниигэ туһаммат буолла. Сорох дьон өссө: Бүппэт Куйаарга бу биһиги эрэ баарбыт уонна атын туох баар буолуой? — диэн өйдөбүлгэ сылдьаллар. Ити өйдөбүл улахан элбэх бутууру таһаарар.
            Онон, билигин иэдээннээх ыарыылартан, вирустартан, бактериялартан дьиҥ Таҥара күүһэ — Үөһээ Аар Айыылар үтүө дьайыылара быыһыыр кэмэ кэллэ.Ол туһугар, Аар Айыыларга Айыы ойуунун салалтатынан үҥэн-сүгүрүйэн быыһанар суолу көрдүүрү кэм-кэрдии бэйэтэ ирдээтэ. Дьиҥнээх Аар Айыылартан айдарыылаах, айылҕа дьиҥ талааннаах Айыы ойууна улахан, элбэх киһилээх үҥүүлэри ыытан, Үрүҥ Аар Тойон, Үөһээ Аар Айыылар бары Орто Дойду дьонун барытын быыһыыр, араас саҥа уонна урукку улахан ыарыылартан көмүскүүр, айылҕа араас иэдээннэрин аччатар, намырытар Айыы күүстэрин алҕаан-силээн, анаан-минээн аныылларыгар улуу көрдөһүүнү оҥорон, ураты тыллары этэн, уһун үйэлэргэ уйгулаах олох туругурарын, үгүс үйэлэргэ үтүө санаа үрдүүрүн, кэлэр кэмнэргэ кэтит кэскил кэхтибэтин, киһи-аймах олоҕо чэлгийэ сайдарын, күөх сирэм көҕөрө сириэдийэрин, уйгулаах ууларбыт, сандаархай салгыммыт саппаҕырбаттарын туһугар үҥэн-сүгүрүйэн, көрдөһөн, ааттаһан-амалыйан улуу алгыстары, үҥүүлэри ыытыан, этиэн-саҥарыан наада буолла. Бу олох ирдэбилэ. Атын быыһанар суол баара көстүбэт. Үрдүкү күүстэр эрэ ити иэдээннэртэн быыһыыр кыахтаахтара билигин өйдөнөрө сөп буолла.
            Улуу тыаллар, муора долгуннара быйыл, 2005 сыл саҥатыгар эрэ буолбатаҕа. Холобура, ынырык күүстээх тайфун 1878 сыллаахха Бенгальскай хомоҕо түспүтэ. Онно үөскээбит улуу долгуннар 100 тыһыынчаттан ордук киһини өлөрбүттэрэ. Инники да өттүгэр сиргэ айылҕа араас иэдээннэрэ тахса туруохтарын сөп. Суох диэн кэбиһэргэ ким да кыаҕа тиийбэт. Маннык иэдээннэри ханнык да модун техногеннай күүс эмиэ тохтоппот. Киһи Үрдүкү Таҥараттан эрэ көрдөһөрө хаалар. Дьэ, ол иһин, Айыы ойууна Аар Айыыларга үҥэр-сүгүрүйэр. Дьон-сэргэ киниэхэ чугаһаан, кини салалтатынан эмиэ үҥэн-сүгүрүйэн көрдөһүөхтээх.

            Кэнники кэмнэргэ күҥҥэ дэлби тэбиилэр үксээтилэр. Ити эмиэ киһиэхэ, үүнээйигэ, айылҕаҕа уопсайынан ыараханнык дьайар. Итинник көстүүлэр тоҕо элбээбиттэрин наука кыайан быһаарбат. Бу эмиэ Аан Дойдуга араас күүстэр охсуһууларын, Аан Дойду ханнык эрэ айылҕанан оҥоһуллубут сокуона кэһиллиитин түмүгэ буолуон сөптөөх.
            Орто Дойдуга билигин киһи-аймах, государстволар икки ардыларыгар дьикти хардарыта сыһыаннаһыы бара турар. Холобура, атын государстволары, норуоттары хам баттаары, баһылаары араас сэп-сэбиргэл, дьоҥҥо куһаҕан дьайыылаах аппарааттар айыллаллар. Онно эппиэттээн, быыһанаары уонна хаалымаары атыттар эмиэ айаллар. Ол аата, куһаҕаҥҥа куһаҕанынан, иэдээҥҥэ иэдээнинэн эппиэттэһии бара турар. Ити саҕаламмыта өр буолла, салгыы бара турар уонна техногеннай сайдыы үрдээн истэҕин аайы күүһүрэн иһэр. Орто Дойдуга итинник политика барыыта киһи-аймаҕы иэдээҥҥэ аҕалар, кини майгытын- сигилитин алдьатар уонна биирдиилээн дьон икки ардыгар алдьатыылаах охсуһуу барарыгар тириэрдэр.Дьэ, ол иһин, биир государствоҕа да олорор дьон икки ардыгар иэдээннээх иирсээннээх охсуһуу барар. Эйэтэ суох дьон олорор дойдулара ыһыллаҕас, ыйыллаҕас уонна түмсүүтэ суох буолар. Ол иһин, билигин Орто Дойду олоҕо сатархай, дьоно-сэргэтэ истиҥ эйэтэ суохтар. Улахан иэдээн буолуоҕун куттансыһыы эрэ тутан турар. Элбэх омугу булкуйан чөмөхтөөн күүс өттүнэн тэриллибит государстволар бигэ туруктара суох.


            Дьэ, ол иһин, Үрүҥ Аар Тойон баһылыктаах Үөһээ Аар Айыыларбыт дьоҥҥо эппит үс сүбэлэрэ хаһан да суолтатын сүтэрбэт. Ол манныктар:
1. Дьоҥҥо — Таптал, Эйэ, Баттал суох буолуутун дьүөрэлэһиитэ.
2. Аан Дойдуга — Дьүөрэлэһии, сайдыыга сөп түбэһии, Үрдкү Күүстэргэ үҥүү-сүгүрүйүү.
3. Орто Дойдуга — Ийэ Айылҕаны харыстааһын, Таптал, уйгуну-быйаҥы оҥоруу.

           
       Үрүҥ Аар Тойон дьаһалынан
       Үтүө күүс үрүлүйэн кэлэн
       Үчүгэйи оҥордун!
       Үгүс ыарыылары үүрдүн, эмтээтин!
       Эппитиҥ  кэллин!
       Тускулаабытыҥ туоллун!
       Эмтээбитиҥ үтүөрдүн!
       Алҕаабытыҥ абыраатын!
       Аан Дойдубут айбыт Аҕата
       Аар Тойон алҕаан-сиилээн
       Айыым дьонун тыынын уһаттын!
       Кэтит кэскиллээтин, уһун үйэлээтин!
       Быстыбат дьылҕалаатын!
       Эстибэт кэскиллээтин!
       Эппитиҥ курдук буоллун!
       Эрэй-буруй кыччаатын!
       Элбэхтик эҥэрдэспэтин!
       Орто Туруу Дойдум
       Ньуура тубустун
       Дьоло үрдээтин!
       Төрүүр оҕо төлкөлөннүн!
       Иитэр сүөһү күрүөлэннин!
       Үтүө кэм үтүрүйэн кэллин!
       Бастыҥ кэм барҕаран кэллин!
       Кэрэ кэм кэккэлэнэн истин!
       Чэгиэн-чэбдик дьон-сэргэ
       Чэлгийбит үтүө сиргэ
       Чэчирээн үөскээтин!
       Ыарыы-сүтүү ыыра сүттүн!
        Дьаҥ-дьаһах дьалбы сырыттын!
        Үөннээх ыарыы сүттүн!
        Сыстар ыарыы суох буоллун!
        Куһаҕан куудьуйбатын!
        Кир-дьай сыстыбатын!
        Орто Туруу Дойдум
        Олустук ырааһырдын!
        Үрүҥ Күн Үөһээттэн көрдүн!
        Аар Айыылар
        Амарах быһыыларынан билинниннэр!
           Домм! Домм! Домм!

Если вы увидели интересное событие, присылайте фото и видео на наш Whatsapp
+7 (999) 174-67-82
Если Вы заметили опечатку в тексте, просто выделите этот фрагмент и нажмите Ctrl+Enter, чтобы сообщить об этом редактору. Спасибо!
Система Orphus
Наверх