АФИША КАРТА ЯКУТСКА 2GIS Билеты онлайн
ПОГОДА
-42
Туманно
КУРС ВАЛЮТ
Курсы валют
Курс ЦБ
$  58.84
 69.30
ЛЕНТА НОВОСТЕЙ
Архив новостей
Сахалыы
30 ноября 2017, 15:53
507

Саха үҥкүүтэ тыыллан-хабыллан турда

Кырдьыгынан эттэххэ, үҥкүүнү оҕо эрдэхпиттэн аанньа ахсарбатым, ылымматым. Ордук балеттан “аллергиялаах” этим. Сэбиэскэй судаарыстыба салайааччылара өллөхтөрүнэ, сотору-сотору күнү-күннүктээн тэлэбиисэргэ санньыар муусукалаах ханнык эрэ балеттан адажиону көрдөрөн тахсаллара хал оҥороро. 

“Куллустай Бэргэн” өрөбөлүүссүйэтэ

Бүтүн өрөспүүбүлүкэ таһымыгар, ити мин курдук үҥкүү туох да “позитивы” биэрбэт ускуустуба “туохха да наадата суох көрүҥэ” диэн санааны өр сылларга иитийэхтээбит дьон аҕыйаҕа суохпут буолуо. “Аллергияны” өссө тоҕо эрэ оскуола саҕаттан кэнсиэрдэргэ саха үҥкүүтэ диэн, наар таба үҥкүүтүн көрөрбүт бэргэтэрэ. Ол эрээри Ф.Достоевскай “кэрэ аан дойдуну быыһыаҕа” диэн эппитэ мээнэҕэ буолбатах эбит. Ускуустуба күүһэ кэрэттэн саҥа кэрэни төрөтөн иһиитэ, кэрэ бүппэккэ, хатыламмакка, тупса, киэркэйэ, киһи хараҕын абылыыр абылаҥа элбии, улаата турарыгар сытар быһыылаах.

Кырдьыгын урутаан билиннэххэ, урут Үҥкүү тыйаатыра саҥа тэриллэрин саҕана аҕыйах кэнсиэригэр биирдэ-иккитэ сылдьыбыттаахпын да, олор үҥкүүгэ “муус сыһыаммын” ириэрбэтэхтэрэ.

Дьэ, ол курдук үҥкүүгэ түҥ хааһах сыһыаннаах, аанньа ахсарбат, өйдөөбөт киһи 2015 с. кэргэним ыгыытынан С.А. Зверев-Кыыл Уолун аатынан С£ Үҥкүүтүн тыйаатыра С.А. Зверев төрөөбүтэ 115 сылыгар анаммыт, кини бэйэтэ суруйбут “Куллустай Бэргэн” диэн олоҥхотугар олоҕуран туруорбут этно-балетын көрө барыстым. Тиийэн бүк утуйар былааннааҕым да, урут истибэтэх ураты тэтимнээх муусукам бастакы абылыыр дорҕоонноруттан, олоҥхо дойдутун киһини “һык” гыннарар көрдөрөр ураты сымнаҕас, сылаас кырааскаларынан уруһуйдаммыт декорациятыттан, артыыстар толорор маастарыстыбалара үрдүгүттэн, норуотум култууратын сүдү ситиһиитэ олоҥхо үҥкүүнэн эмиэ улуутуйан тахсарын илэ харахпынан көрөн соһуйан, сөҕөн-махтайан, саха үҥкүүтүн букатын атын харахпынан көрөр, үҥкүү кэрэтигэр умсугуйар фанат буолан тахсыбытым. Үҥкүүнэн кэпсэммит олоҥхо кыл түгэнэ кэмҥэ өйбөр-санаабар “өрөбөлүүссүйэ” оҥорон турар. Ити кэннэ олоҥхоҕо аан дойду тутула айыллыбыт матрицата кистэнэн, хараллан биһиэхэ түҥ былыргы өбүгэлэрбититтэн тиийэн кэлбит дииллэрин, чахчы, итэҕэйэҕин.

Култуура сайдыыта кэрэттэн кэрэ элбииригэр тирэҕирэр. Биллиилээх режиссербут А.С. Борисов худуоһунньук Г.Сотниковтыын бииргэ үлэлээһиннэрэ Саха тыйаатырын сайыннарыытын биир улахан олуга буолбута. Ол курдук, Үҥкүү тыйаатырын дириэктэрэ А.Алексеев этно-балет диэн олоҥхоҕо олус барсар жанры аан бастаан күүскэ туруоран, сайдар суолун эркээйитин охсорго эмиэ Санкт-Петербуртан Римскэй-Корсаков аатынан Санкт-Петербург консерваториятын дассыана, искусствоведение дуоктара, А.Я. Ваганова аатынан нуучча Балетын акадьыамыйатын бэрэпиэссэрэ, композитор И.Воробьеву, худуоһунньук О.Молчановы ыҥырбыта сүрдээҕин табыллыбыт этэ. Таһымнаах маастардар үлэлэрэ Үҥкүүбүт тыйаатырын Саха тыйаатырын, саха киинэтин курдук дойдуга, аан дойдуга биллэр таһымҥа үктэннэрииһи диэн санаа охсуллубута.

Култуураҕа кистэммит миллиард дуоллары санаттахха

Итини тилэх баттаһа 2014 с. Саха сиригэр кэлэ сылдьыбыт, кымыс иһиитигэр Гиннесс рекордун олохтооһуҥҥа кыттыбыт, Арассыыйа Стратегическай инициативаларга ааҕыныстыбаларын (АСИ) “Эдэр профессионаллар” диэн салаатын дириэктэрэ Д.Песков: “Саха сирэ технологическай урбаан сайдарыгар олус табыгастаах сир. Саха сиригэр оҥоһуллубут саҥа технологическай оҥоһукка “саха брендэ” диэн сыана үрдэтэр култуурунай наценка эбиллэрин ситистэххитинэ, эһиги миллиардынан дуоллардаах табаары оҥорон эргинэр кыахтаныаххытын сөп. Саха култууратыгар миллиардынан дуоллар көмүллэ сытар” диэбит саҥатын дорҕооно куйаар ситимиттэн дуорааннанан, кулгааххар иһиллэн кэлэр.

“Саха брендэ” диэн култуурунай наценка оҥоһуллуута билигин Саха сиригэр күүскэ бара турар. Гиннесс рекортара, култуураҕа, искусствоҕа, киинэҕэ атын да эйгэлэргэ ситиһиилэрбит барыта Саха сирин туһунан аан дойдуга урут иҥпит “таба, хаар дойдута, хаалыылаах дьоннор” диэн халыып өйдөбүлү умуннаран эрэллэр. Онон Песков эппит Саха сирин ааттатар технологическай оҥоһук тахсарын учуонайдарбытыттан, инженердэрбититтэн, урбаанньыттарбытыттан күүтэбит. Оччоҕо “Оо, Саха сирэ дуо?” диэн атын дойду дьонун абылыыр култуурунай наценка ол табаар сыанатын үрдэтэн дойдубутугар сир баайын хостуурдааҕар элбэх эбии дохуоту аҕалыан сөп. Ити атын сатабылы эрэйэр.

Ырыынак “соноҕоһо” айааһаныахтаах

Үҥкүү тыйаатыра норуот култууратын сайыннарыыга дьаныардаах, тэтимнээх үлэтэ тохтообот. Аҕыйах хонуктааҕыта Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет судаарыстыбаннай тыйаатырыгар “Үрүҥ күн оҕолоро” диэн Үҥкүү тыйаатыра туруорбут, саха былыргы устуоруйатын кэпсиир саҥа этномюзиклыгар сырыттым. Эмиэ көрбөтөхпүн көрөн, киһи уйулҕатын уһугуннарар тэтимнээх муусука доҕуһуоллаах, күүстээх хамсаныылаах тэтимнээх үҥкүү испэктээкилиттэн астынан-дуоһуйан, хайгыырга тыл тиийбэт үлүгэр буола сүргэм өрө көтөҕүллэн таҕыстым. “Куллустай Бэргэнтэн” өссө абылаҥнаах күүстээх ханна да суох саҥа кэрэни оҥорон таһаарбыттар. Ити ситиһиилэрин сааланы толору мустубут дьон уҕараабат ытыс тыаһынан РФ култууратын үтүөлээх үлэһитэ А.Алексеев салайааччылаах тыйаатыр кэскиллээх суолу тутуспутун, сахабыт үҥкүүтүн өссө үрдүк таһымҥа таһаарбытын өр уруйдаан-айхаллаан махтаммыттара туоһулуур.

Номнуо саха норуотун култууратын сайдыытын биир бөдөҥ кылаата буолбут этномюзиклы туруорууга интернациональнай бөлөх үлэлээбит. Муусукатын РФ Композитордарын бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ, РФ норуодунай артыыһа, композитор Р.Калимуллин суруйбут, РФ ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ Г.Ковтун либреттоны суруйбут, испэктээкили режиссёрдаан туруорбут, декорацияларын эмиэ чаҕылхай гына худуоһунньук О.Молчанов, Одессаттан муусука аранжировкатын Я.Цырбу, хормейстер үлэтин С.Смирнова оҥорбуттар. Сиилээн, баҕар, ким эмэ “харчыга тугу баҕарар оҥоруохха сөп” диэн сымыйанан сэтэрээн көрүөн сөп. Ол эрээри, ускуустуба шедеврэ дириҥ иэйиитэ суох оҥоһуллубат. Норуоппут култууратын саҥа бирилийээнин кырыылаан, ити үөһэ эппит култуурабытыгар көмүллэ сытар миллиардынан дуолларбытын хостуурга сыраларын-сылбаларын ууран, дириҥ иэйиилээх үлэлэринэн күүс-көмө буолбут дьоҥҥо ол киэһэ С£ Ил Түмэнин бэрэссэдээтэлэ А.Н. Жирков, култуура миниистирэ В.Тихонов махтаммыттарын дьон сылаастык ылынна.

… Ити курдук саха үҥкүүтэ мин үйэбэр, харахпар таба үҥкүүтүттэн саха брендин албан аатырдыахтаах култуурабыт биир тирэх салаата буолар үрдүк таһымҥа таҕыста. Бу түгэн норуоппут кэскиллээҕин, улахан кыахтааҕын, сөҕүмэр интеллектуальнай күүстээҕин итэҕэтиилээхтик дакаастыыр.

Үҥкүү тыла интернациональнай, аан дойдуга тылбааһа суох өйдөнөр. Үҥкүүбүт тыйаатыра талааннаах, түмсүүлээх, күүстээх кэлэктииптээх буолан, этно-балет, этномюзикл курдук улахан үлэни кыайар. С.А. Зверев-Кыыл Уола айылҕаттан улахан айдарыылаах сүдү киһибит кэскилин өтө көрөн саха үҥкүүтүн сайыннарыытыгар дьаныһан туран үлэлээбит сабыдыала, сахпыт умуллубат уота тыйаатыр үлэтигэр биллэр.

Мин санаабар, интэриниэт көмөтүнэн саха үҥкүүтүн бырапагаандалыыр үлэни систиэмэлээхтик ыытарга ылсар наада. YouTube ханаалга киирэн Үҥкүү тыйаатырын туһунан туох баарын көрбүтүм, саамай саҥата сыл анараа өттүнээҕи видео-устуу сылдьар. Оттон атын шоу-балет бөлөхтөрө аатыралларын умуннарымаары, биллибэттэрин өссө биллэрээри, күн аайы кэриэтэ саҥаттан саҥа устууну киллэрэн “публиканы аһата” олороллор.

Билигин үҥкүү уонна фитнес кэрэ көстүү арахсыспат аргыстара буоллулар. Онон, саха үҥкүүтүн киэҥ эйгэҕэ таһаарыы Саха сирин аатын ааттатар биир улахан көдьүүстээх үлэ буолара саарбаҕа суох.

Норуодунай бэйиэппит Сэмэн Данилов:

…Нуоҕай лабаа илиилэр

Дьол ырыатын тистилэр,

Үөрэ-сөхпүт санаабар 

Алаас тыала ил гынар, – диэн саха үҥкүүтүн сайдыытын эркээйитин быһыытынан кэс этэн хаалларбыт өлбөт-сүппэт, иччилээхтик этиллибит тылларынан бүгүҥҥү өрө көтөҕүллүүлээх санаа атастаһыыбын түмүктүүбүн.

 

comments powered by HyperComments
Источник: Владимир СТЕПАНОВ, “Кыым” хаһыат 2017 с. сэтинньи 30 к. 47-с №-тэн
Если вы стали очевидцем интересного события или происшествия, присылайте фото и видео на Whatsapp +7 (999) 174-67-82
Если Вы заметили опечатку в тексте, просто выделите этот фрагмент и нажмите Ctrl+Enter, чтобы сообщить об этом редактору.
Спасибо!
Система Orphus
ТОП НОВОСТИ
ПОСЛЕДНИЕ МАТЕРИАЛЫ